خوزستان، نخستین استان در زمینه نبود حریم آثار تاریخی

مقایسه آمار آثار ثبتی و آثار تعیین حریم شده درمیان دو استان اردبیل و خوزستان نشان می دهد؛ خوزستان با داشتن 800 اثر تاریخی که تنها 20 مورد آن تعیین حریم شده اند؛ مقام اول را در عدم تعیین حریم آثار ثبتی به خود اختصاص داده و اردبیل از وضعیت بهترین دراین باره برخوردار است.

در استان خوزستان، بهبهان با 104 اثر ثبتی، اهواز با 48 اثر ثبتی، رامهرمز با 7 اثر ثبتی، آبادان با 101 اثر ثبتی، ایذه با 15 اثر ثبتی، مسجد سلیمان با 20 اثر ثبتی، اندیمشک با 25 اثر ثبتی، باغ ملک و خرمشهر با 7 اثر ثبتی؛ حتی یک اثر تعیین حریم شده ندارند.

مجتبی گهستونی، سخنگوی انجمن دوستداران میراث فرهنگی خوزستان تاریانا گفت:« در استان خوزستان 774 اثر ثبت شده که از این میان تنها 10 اثر به نامهاب پل ساسانی دزفول، مسجد جامع شوشتر، پل شادروان و خانه مستوفی شوشتر، مجموعه تاریخی بند خاک شوشتر، مجموعه تاریخی آبشارهای شوشتر شوشتر، زیگورات چغازنبیل شوش، اشکفت سلمان ایذه ، امام‌زاده عبداله شوشتر، مسجد جامع دزفول، نیایشگاه صائبین شوشتر، تعیین حریم شده اند.

این درحالی است که در فهرست حرایم مصوب سازمان میراث فرهنگی و گردشگری استان خوزستان آثاری چون خانه تاریخی (اداره میراث فرهنگی) دزفول، پل بند لشگر شوشتر، منزل نیل‌ساز دزفول، پل معروف به بند قیصر شوشتر، قلعه سلاسل شوشتر، مجموعه نهر داریون شوشتر، بند میزان شوشتر، برج کلاه فرنگی شوشتر، بند پل گرگر شوشتر، بند ماهی بازان (پل خدا آفرین) شوشتر، بند شرابدار و پل شاه علی شوشتر نیز جای دارند.

چنانچه حتی لیست حرایم مصوب سازمان میراث فرهنگی معتبر انگاشته شود، با این حال بهبهان با 104 اثر ثبتی، اهواز با 48 اثر ثبتی، رامهرمز با 7 اثر ثبتی، آبادان با 101 اثر ثبتی، ایذه با 15 اثر ثبتی، مسجد سلیمان با 20 اثر ثبتی، اندیمشک با 25 اثر ثبتی، باغ ملک و خرمشهر با 7 اثر ثبتی؛ حتی یک اثر تعیین حریم شده ندارند.

ازسوی دیگر شوشتر با 225 اثر ثبتی که بیشترین آثار ثبتی استان را در میان دیگر شهرستانها به خود اختصاص داده است کمتر از 15 حریم مصوب و دزفول نیز با 130 اثر ثبتی کمتر از عدد انگشتان یک دست حریم مصوب دارد.

گهستونی با انتقاد از پیامدهای به شدت منفی عدم تعیین حریم برای آثار تاریخی، گفت: «خوزستان بهشت باستان شناسان و گهواره تمدن بشری است و وجود آثار با ارزشی مانند چغازنبیل و سازه های آبی شوشتر و شهرهای معتبری مثل جندی شاپور و ایوان کرخه و هرمز اردشیر ثابت می کند که این استان منطقه تمدنی وسیعی بوده است. با این حال متاسفانه از بین حدود هشتصد اثر ثبتی استان که خود نیز بسیار ناچیز است تنها کمی بیشتر از انگشتان دست اثر تعیین حریم شده وجود دارد.

وی افزود:« باوجود فعالیت انجمن های میراث فرهنگی در خوزستان آثار زیادی تخریب شده و از بین رفته اند. عموم از این تخریب ها هم به دلیل نبود موانع قانونی است که در مرحله اول شامل ثبت و سپس حریم می شود. درحال حاضر حتی در آثاری هم که تعین عرصه و حریم شده‌اند شاهد حفاری های غیر مجاز و بیل های مکانیکی سازمان های دولتی برای عملیات های عمرانی هستی.

به گفته وی آثار ثبتی مهم و باارزش استان از اوایل دهه 60 شاهد تعرضات گوناگونی بوده‌اند. به عنوان مثال در جندی شاپور دهها تپه باستانی وجود داشته که هم اکنون تنها 8 تپه باقی مانده و مابقی توسط کشاورزان تسطیح شده است. این زمینها نیز از طرف جهاد کشاورزی به کشاوزان واگذار شده است. کول فرح هم بسیار جای بحث دارد چراکه تعیین حریم نشده با این وجود طرح احداث سرویس های بهداشتی جدید برای آماده شده است.

سخنگوی انجمن دوستداران میراث فرهنگی خوزستان آثار تعیین حریم شده را نیز در زمره آثار در معرض خطر برشمرد و گفت: « درحالیکه پل ساسانی دزفول که تنها پل باقیمانده تاریخی است که تردد برروی آن انجام می شود، شهرداری دزفول قصد دارد یکی از دهانه های پل را به بهانه احداث جاده ساحلی رودخانه دز از بین ببرد. ازسوی دیگر ساخت و سازهای بی رویه در عرصه و حریم بند خاک شوشتر نیز به وضوح قابل رویت است.

مجتبی گهستونی با اشاره به ضعف واحد پژوهشی در سازمان میراث، یادآور شد:« غیر از حدود 20 اثر تعین حریم شده که خود نیز به شدت در معرض آسیب قرار دارند به دیگر آثار استان نیز هیچ توجهی نمی شود چراکه واحد پژوهشی سازمان میراث فرهنگی فلج است و به اذعان خود مسئولان از سال 82 به این سو واحد پژوهشی کاری به غیر از استعلام های روزمره انجام نداده است.

وی افزود:« سازمان میراث فرهنگی استان خوزستان طی چهار- پنج گذشته از نیروهای کارشناسی خالی و در مجموع میراث فرهنگی خوزستان قربانی برنامه های گردشگری مدیریت استان شد. چنانکه تمام اعتبارات اختصاص یافته به استان در گردشگری هزینه و در جلسات کارگروه های سازمان نیز عموما مسائل گردشگری مطرح می شود.

این فعال و دوستدار میراث فرهنگی تصریح کرد:« طی روزهای گذشته گزارشی در روزنامه‌ها منتشر شده بود مبنی بر اینکه اردبیل ضعیف ترین استان در تعیین حریم آثار تاریخی است، اما باتوجه به وسعت و تعداد آثار، خوزستان قطعا ضعیف ترین استان در حوزه تعیین حریم میراث فرهنگی است و نه اردبیل.

گهستونی گفت:« جای تاسف دارد که برخی از شهرهای استان حتی فاقد اداره میراث فرهنگی هستند. به عنوان مثال در رامشیر که تعداد زیادی محوطه اشکانی و ساسانی دارد اداره میراث فرهنگی وجود ندارد و در خرمشهر و گتوند هم چنین فضایی غالب است و شهرهایی با بیش از 4 هزار سال سابقه تاریخی فاقد اداره میراث فرهنگی هستند.

وی در پایان با تاکید بر اینکه عموم ساخت و سازهای بی رویه در جوار آثار تاریخی استان در پی عدم تعیین حریم پیش آمده، خاطرنشان کرد: « روزانه دهها خبر از تخریب آثار تاریخی و محوطه‌های خوزستان به گوش می‌رسد که تنها به دلیل نبود اهرم نظارتی کارآمد از سوی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری است.

خبرگزاری میراث فرهنگی

دسته بندی: