گزارش تصویری

در دشت ۲ هزار و ۵۰۰ کیلومتر مربعی «اندیکا»ی خوزستان، بر دامنه کوه زاگرس، دژی از دوره ساسانی بنا شده است که آن را «دژ ملکان» یا «دژاسدخان» می نامند. بنای «دژ ملکان» یا «دژاسدخان»  از سنگ و گچ به وسعت ۲۰۰ هکتار که بر فراز کوهی بنا شده است.

مراحل ثبت این دژ در فهرست آثار ملی هم اکنون توسط ایوب سلطانی به اداره کل میراث فرهنگی خوزستان ارجاع شده است که ضرورت دارد پس از ثبت مراحل مرمت و حفاظت از آن در دستور کار سازمان میراث فرهنگی کشور قرار بگیرد.

این بنای نیمه مخروبه که در دو طبقه ساخته شده در ۵ کیلومتری «بنه وار» در مرز اندیکا و لالی است. دشت لالی و اندیکا چنان رؤیایی است که چشم هر انسانی را خیره می کند. آگاهی از این منطقه تاریخ چند هزار ساله ای را زنده می کند که پر است از حوادث مختلف از دوران های کهن این مرز و بوم.

gotvand_dam_aghili_desert_01 مجتبی گهستونی به خبرنگار پایگاه خبری فضای سبز و محیط زیست ایران (سبزپرس) گفت: صدها کامیون به صورت شبانه روزی انتقال خاک مرغوب این اراضی و شن، ماسه و سنگ های کف رودخانه را انجام می دهند تا سد «گتوند علیا» را برای آبگیری سال آینده آماده کنند.

او افزود: تخریب محیط زیست دشت عقیلی در حالی صورت می گیرد که طبق گفته مسئولان، سد گتوند با به کار گیری تعداد ۴۰۰ دستگاه کامیون که فقط در بدنه سد، عملیات خاک ریزی را انجام دادند و در مجموع بیش از ۱۳۰۰ دستگاه ماشین آلات سنگین، راندمان خاک ریزی در دی ماه سال جاری نسبت به ماه های مشابه در سال گذشته ۴ برابر افزایش یافته و رکورد بی نظیری در کشور به ثبت رسید.

دبیر انجمن دوستداران میراث فرهنگی تاریانا خوزستان اظهار داشت: برای سد گتوند علیا که به عنوان بلندترین سد خاکی کشور درحال اجرا است،۳۱ میلیون متر مکعب خاک ریزی پیش بینی شده است.

در پی انتشار خبری از سوی خبرگزاری میراث آریا (CHTN) و متهم نمودن سرپرست پیشین پایگاه میراث فرهنگی شوش به تخلفات کاری، دکتر محمدرضا چیت ساز سرپرست پیشین این پایگاه متنی برای انجمن تاریانا فرستاده اند که در ادامه آن را می‌خوانید.

جناب آقای بقایی؛ رئیس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی، و گردشگری

در تاریخ ۱۳۸۸/۷/۱۹ در تارگاه خبرگزاری میراث آریا (CHTN.IR)، خبری با عنوان «دلیل تعویض سرپرست سابق پایگاه شوش مشخص شد» منتشر شده است که عنوان می‌کند «علت برکناری فرد نامبرده وجود برخی تخلفات در حوزه کاری وی بوده است.»

مال آقابسیاری از ما روزهای پایانی هفته را به امید اندکی آرامش به جنگل و دشت و کوه و رود و دریا پناه می‌بریم، به زمینی که دور از دسترس انسان، پاک و آسوده مانده است، تا پناهی باشد برای کسانی که خود را در جنگل خودساخته آهن و بتون زندان کرده اند.

در خوزستان، روستای «مال آقا» نامی آشنا برای مردم شهرهای بزرگ است. «مال آقا» در یک دره کوچک کنار یک رودخانه جای دارد و هر روز هفته میزبان بسیاری از مردم خسته از شهر است.

ولی افسوس که همانند بسیاری دیگر از پناهگاه‌های مردم فراری از شهر، «مال آقا» نیز دور از دسترس بی‌فرهنگی برخی از دشمنان طبیعت نیست. هر روز سیل خروشانی از زباله‌های شهری، که بیشتر نیز بازیافت نشدنی هستند، به سوی «مال آقا» جاری می‌شود، و به جز مردم روستا هیچ کسی یا سازمانی برای پاکسازی آنها تلاش نمی‌کند.

ریزش پل گرگربا فرو ریختن بخشی از کناره یکی از پل‌های سازه های آبی شوشتر بر روی رودخانه گرگر خبرگزاری مهر عکسهای نحوه مرمت و چگونگی ریزش این بخش از سازه را برای اولین بار منتشر می کند.

به گزارش خبرنگار مهر این حادثه در حالی رخ می دهد که تنها چند روز از ثبت سازه های آبی شوشتر به عنوان دهمین اثر جهانی ایران در یونسکو می گذرد.

برخی از کارشناسان حوزه میراث فرهنگی علل و عوامل مختلفی را برای فرو ریختن این بخش از این سازه مهم و تاریخی عنوان می کنند که از آن جمله می توان به نحوه غیر علمی و غیر کارشناسی مرمت انجام گرفته در این محل، فرسایش و استهلاک و عدم مراقبت صحیح، ورود حجم زیاد فاضلاب شهری شوشتر که از مجراهای مختلف وارد رودخانه گرگر می شود، عدم بازسازی و مرمت این سازه ها و در نظر نگرفتن تمهیدات مراقبتی در طول سالیان گذشته و انجام ساخت و سازهای بی رویه بر روی آن اشاره کرد.

کول فره - ایذهبا گذشت 5 سال از وعده ‌و‌ وعید‌های سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری کشور برای نجات‌بخشی نگارکندهای 3هزارساله کول فرح ایذه و انتخاب پوشش مناسب برای نجات آنها از تخریب‌های آرام و تدریجی، هنوز هیچ اقدامی از سوی سازمان میراث فرهنگی انجام نگرفته است.

علاوه برآن در این چند سال مشکلات بسیار دیگری دامنگیر سنگ‌نوشته‌ها و نگارکندهای ایلامی و الیمائیدی شهر ایذه شده که موجب نگرانی  افکار‌عمومی، دوستداران میراث فرهنگی و کارشناسان این حوزه شده‌است.  به گفته «فرامرز خوشاب»، مسئول انجمن دوستداران میراث فرهنگی شهر ایذه، چند سال پیش با توجه به اثر تخریبی پوشش فلزی روی نگارکندهای کول فرح، کارشناسان تصمیم گرفتند پوشش‌های فلزی را برداشته و به جای آن حفاظ شیشه‌ای به‌کار ببرند اما مطالعات نشان داد که حفاظ شیشه‌ای نیز روی آثار اثر تخریبی دارد.

به گفته وی قرار شد کارشناسان سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری کشور راهکار دیگری را برای نجات‌بخشی این آثار بیندیشند اما تا به امروز هیچ فعالیتی انجام نشده‌است. البته آن روزها تمامی پوشش‌های فلزی روی این نگارکندها از جمله نگارکند شماره 6 برداشته نشد که به گفته خوشاب بارش باران و نفوذ آب به داخل این پوشش در طول این چند سال باعث زنگ زدگی روی این نگارکند شده و این تاثیر مخرب هر روز ادامه دارد.

نگارکندهای «کول فرح» در 7کیلو‌متری جنوب شرق ایذه قرار دارد. این نگارکند‌ها شامل، خط نوشته‌ای به خط ایلامی‌نو در دیواره شمالی تنگه، پیکره‌ای از فرمانروای «آیاپیر-آیاتم» و تعداد دیگری سنگ‌نگاره می‌شود که از جمله گسترده‌ترین نگارکند‌‌های صخره‌ای ایران به شمار می‌رود.

همچنین در تصویر سنگی نیایشگاه کول فرح(نارسینا) انبوهی از مردان در مراسم آیینی شرکت کرده‌اند.

به گفته کارشناسان در این تصاویر، نخستین نگاه بشر به مذهب و آیین شکل گرفته است.  حمل تندیس خدایان یا امیر(شاهک)‌‌‌‌‌‌، قربانی کردن و اجرای موسیقی از دیگر صحنه‌های بکر این سنگ‌نگاره‌‌هاست. فرامرز خوشاب گستردگی آثار صخره‌ای شهر ایذه و عدم‌نظارت کافی را یکی دیگر از تهدیدهای بالقوه این آثار دانست و یادآور شد که چندی پیش افرادی ناشناس از این شرایط استفاده کرده‌اند و روی نقش چنگ‌نواز ایلامی کول‌فرح خراش می‌اندازند.

بزرگترین خط نوشته ایلامی کمرنگ شد
خوشاب همچنین تلاش کارشناسان سازمان میراث فرهنگی را برای پاک کردن رنگ‌های پاشیده شده روی بزرگترین خط نوشته ایلامی در اشکفت سلمان- پس از ماه‌ها تلاش افکار عمومی برای انجام این اقدام مهم - را بی‌نتیجه و آن را تنها، راهی برای کاهش اعتراض افکار عمومی دانست و تاکید کرد که این اقدام تنها باعث کمرنگ شدن رنگ‌ها شده و عملا تاثیری روی بازسازی و ایجاد شرایط مطلوب برای کتیبه که به گفته مسئولان میراث فرهنگی پرونده جهانی شدن آن در دست تهیه‌ است، نداشته است.
خوشاب تاکید کرد برای پاکسازی و ترمیم این کتیبه سه هزارساله باید از متخصص سنگ استفاده می‌شد اما سازمان میراث فرهنگی تنها به کم رنگ کردن رنگ‌ها بسنده کرد.

کول فره - ایذهسازمان میراث فرهنگی در حالی تنها به کمرنگ کردن رنگ‌ها روی این کتیبه‌ها رضایت داد که مدت‌ها این مسئله محل مناقشه بین سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری خوزستان و پایگاه آیاپیر ایذه بود.

این پایگاه بارها اعلام کرد  که آمادگی دارد  با استفاده از کارشناسان ایرانی و دعوت از متخصصین سنگ خارجی، مسئله رنگ‌های پاشیده شده روی این سنگ‌ها را بر طرف می‌کند.

از سوی دیگر رئیس سازمان میراث فرهنگی خوزستان اعلام کرد که این سازمان در حال رایزنی با شرکت‌های مشاور برای انتخاب پیمانکار و سپردن عملیات پاکسازی به آنهاست.  در اشکفت سلمان نیز که از جمله مهم‌ترین نگارکندهای این شهر و کشور است چهار نقش برجسته وجود دارد که 2 تای آن داخل غار و 2 تای دیگر در خارج از غار دیده می‌شود.  بزرگ‌ترین خط نوشته ایلامی به خط میخی در این غار موجود است که از زمان شاهک ایلامی (شاه بومی آیاپیر یا آیاتم) به جای مانده و همچنین برای نخستین بار حضور مصور زن، دوشادوش مرد در نقش برجسته‌های این غار دیده شده است.

در نقوش «هوهین» (همسر و خواهر شاهک) در یک مراسم آیینی دوشادوش شرکت کرده و کاهن بزرگ در جلوی آنها به چشم می‌خورد.  این نشانه‌ها مشخص می‌کند اشکفت سلمان، نیایشگاه «تاریشا» بوده و غار دیگری در کنار این اشکفت در دوره ایلخانی به مکانی مقدس تبدیل شده و روبه‌روی آن ساخت و سازهای مذهبی شکل گرفته است.

هرچند به گفته خوشاب وضعیت آشفتگی و تهدید سنگ نوشته‌های ایذه به همین دو نگارکند معروف محدود نمی‌شود و تمامی سنگ‌نوشته‌های این شهر در معرض تهدید قراردارد.  از سوی دیگر با استناد به گفته کارشناسان سازمان میراث فرهنگی با رسانه‌های مختلف از جمله گفته‌های «سیاوش صابری»، مدیرکل دفتر محوطه و بناهای تاریخی سازمان میراث فرهنگی در سه دهه گذشته مستند‌سازی‌ این نگارکند‌ها انجام نشده و اگر به هر دلیلی یکی از نگارکندها تخریب شود هیچ عکس یا سند کاملی که بتوان از آن استفاده کرد وجود ندارد.

هرچند وی در این گفت‌وگو با تاکید بر ناقص بودن علم سنگ، بازسازی کامل نگارکندهای تخریب شده را غیرممکن خوانده است.

ساخت منازل مسکونی روی تپه باستانی
اعتراض انجمن دوستداران میراث فرهنگی ایذه به وضعیت نگارکند ختم نمی‌شود. ساخت‌وساز روی تپه‌های تاریخی و دریافت سند رسمی برخلاف قوانین موجود میراث فرهنگی از جمله دیگر دغدغه‌های علاقه‌مندان به تاریخ و تمدن شهر ایذه است. به گفته خوشاب با وجود مخالفت‌های پایگاه میراث فرهنگی آیاپیر و انجمن دوستداران میراث فرهنگی ساخت و ساز روی یکی از تپه‌های پیش از تاریخ در روستای «پیان» انجام شد و مالک آن به راحتی و برخلاف قوانین موجود کشور که هرگونه ساخت‌وساز روی محوطه‌های تاریخی را ممنوع اعلام کرده توانست سند منگوله‌ار بگیرد.

کول فره - ایذهآینده نامعلوم دشت تاریخی سوسن
سرنوشت دشت سوسن که یکی از دشت‌های تاریخی و بسیار مهم کشور محسوب می‌شود از دیگر نگرانی‌های انجمن دوستداران میراث فرهنگی ایذه است. براساس مطالعاتی که پیش از انقلاب روی این دشت انجام گرفته این منطقه تاریخی برای ساخت سد کارون 2 انتخاب شده اما کارشناسان سازمان میراث فرهنگی و باستان‌شناسان، ساخت این سد را باعث از بین رفتن خاستگاه ایلامی هخامنشی در این محدوده می‌دانند و اعتقاد دارند که تبعات آن برای تاریخ و تمدن کشوربسیار بیشتر از کارون 4 است که به تخریب و غرق لایه‌ها و تپه‌های ایلامی بسیاری منجر شد. باستان‌شناسان امروزه از کارون 4 به نام فاجعه یاد می‌کنند.  خوشاب همچنین خواستار توجه جدی سازمان میراث فرهنگی به این دشت و انجام مطالعات دقیق‌تر روی دشت سوسن شد.

ایذه مرکز حکومت آیاپیر (دولت ایلام) بوده است و دشت سوسن از غنی‌ترین مناطق شهر ایذه است که تاکنون آثار بسیاری از دوره اشکانی(پارتی) در آن به دست آمده. بسیاری از این آثار در نتیجه کشاورزی و حفاری غیرمجاز در این دشت به دست آمده‌است که از جمله این آثار می‌توان از صورتک‌ها، مجسمه‌ها، ماسک‌ها و دست‌های مفرغی نام برد که اشکانی بودن محوطه را به اثبات می‌رساند.

سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری بارها اعلام کرده برای ساخت سد کارون 2 چند مسیر مختلف وجود دارد و مسیری را انتخاب می‌کند که کمترین خطر را برای لایه‌های تاریخی این محدوده داشته باشد اما این سازمان تاکنون موقعیت جغرافیایی این مسیرها را اعلام نکرده و با توجه به آثاری که هر روزه در این دشت پیدا می‌شود و فعالیت‌های مدام حفاران غیرمجاز، دوستداران میراث فرهنگی و مطبوعات نگران تکرار حادثه کارون 3 در دشت سوسن و پشت سد کارون 2 هستند.

زیگورات چغازنبیل، دومین اثر ثبت شده ایران در سازمان یونسکو، در کنار ده‌ها اثر تاریخی دیگر خوزستان، از تخریب و نابودی در پناه نبوده و رفته رفته نابود می‌شود؛ پرسش اینجاست که سازمان میراث فرهنگی کل کشور و سازمان میراث فرهنگی خوزستان چه کارهایی برای نگاهداری و پاسبانی از این اثر باستانی بی‌همتا انجام داده اند؟ آیا خشت نوشته‌های زیگورات چغازنبیل باید بدون نگاهبان و پناهی این چنین ساده به دست افراد نادان، نابود شوند؟ با ادامه این روند، آینده زیگورات و دیگر آثار تاریخی خوزستان چه خواهد شد؟

تخریب خشت‌ نوشته‌های زیگورات چغازنبیلتخریب خشت‌ نوشته‌های زیگورات چغازنبیلتخریب خشت‌ نوشته‌های زیگورات چغازنبیلتخریب خشت‌ نوشته‌های زیگورات چغازنبیلتخریب خشت‌ نوشته‌های زیگورات چغازنبیلتخریب خشت‌ نوشته‌های زیگورات چغازنبیلتخریب خشت‌ نوشته‌های زیگورات چغازنبیلتخریب خشت‌ نوشته‌های زیگورات چغازنبیلتخریب خشت‌ نوشته‌های زیگورات چغازنبیلتخریب خشت‌ نوشته‌های زیگورات چغازنبیل

شیر سنگی یکی نمادهای مردمان لر و بختیاری است که بر روی گور بزرگان و نامداران این مردم گذاشته می‌شود. برخی از شیرهای سنگی در ایذه و باغ‌ملک دارای قدمتی بیشتر از 100 سال هستند و ناگفته پیداست که سازمان میراث فرهنگی خوزستان می‌بایست در نگاهداری این شیرها کوشا باشد، ولی هزاران بار افسوس که دزدان و قاچاقچیان آثار تاریخی آزادانه دست به کند و کاو و نابودی این نمادهای ارزشمند می‌زنند، و سازمان میراث فرهنگی حتی صدایی بر نمی‌آورد.

آسیب دیدن برخی شیرهای سنگی در ایذهآسیب دیدن برخی شیرهای سنگی در ایذهآسیب دیدن برخی شیرهای سنگی در ایذهآسیب دیدن برخی شیرهای سنگی در ایذه

درگذشت استاد عزت الله نگاهبان بهانه ای دست داد تا از یکی از عارفان معاصر شهر اهواز یادی شود، شادروان عبدالامیر نگاهبان، پدر استاد عزت الله نگاهبان. آرامگاه ایشان در یکی از محلات قدیمی شهر اهواز در سکوت و فراموشی به سوی نابودی کامل گام بر می‌دارد، و دیدن آن جز آه و افسوس به جای نمی‌گذارد؛ آه و افسوسی برای استانی این چنین بزرگ و کهن، که میراث آن چه باستانی و چه معاصر همه به تاخت سوی نابودی پیش می‌روند.

آرامگاه پدر دکتر نگاهبانآرامگاه پدر دکتر نگاهبانآرامگاه پدر دکتر نگاهبانآرامگاه پدر دکتر نگاهبانآرامگاه پدر دکتر نگاهبانآرامگاه پدر دکتر نگاهبانآرامگاه پدر دکتر نگاهبانآرامگاه پدر دکتر نگاهبانآرامگاه پدر دکتر نگاهبانآرامگاه پدر دکتر نگاهبان

در محوطه پشت نیروگاه زرگان و در داخل منطقه احداث نیروگاه دوم زرگان سازه‌ای تاریخی کشف گردیده که درباره چیستی و قدمت آن اختلاف نظر زیادی وجود دارد.

رییس هیات مدیره انجمن دوستداران میراث فرهنگی خوزستان در گفت و گو با خبرنگارخبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) در خوزستان بیان کرد: از کلیه باستان‌شناسان و متخصصان دعوت به عمل می‌آید که با پاسخ‌گویی به این پرسش‌ها که

1. سازه مربوط به چه دورانی است؟
2. سازه مکشوفه چیست؟

ضمن روشن نمودن بخشی از تاریخ باشکوه ایران بزرگ جایزه نفیسی دریافت کنند. وی درباره مشخصات سازه توضیح داد: سازه یافت شده مستطیلی شکل، با جهت شمالی ـ جنوبی و به طول تقریبی 2 متر و عرض 50 سانتی‌متر و عمق 70 سانتی‌متر می‌باشد.

محمدپور افزود: سازه دارای فونداسیون (پی) سنگی و آجر چینی روی آن می‌باشد. ابعاد آجرها ما بین 20*20 و 25*25 متغیر بوده و به طور نامنظم و مخلوط کنار هم چیده شده‌اند. به گفته رییس هیات مدیره انجمن دوستداران میراث فرهنگی خوزستان، ملات مابین آجرها ترکیبی از گچ و خاکستر بوده که در صورت لمس کردن سریعا تبدیل به پودر می‌شود. همچنین یک تنبوشه از سمت شمال سازه وارد آن می‌شود. او گفت: کارشناسان محترم می‌توانند برای مشاهده و بررسی این سازه به منطقه پشت نیروگاه زرگان مراجعه کنند.

صفحه‌ها