گزارش تصویری

جمعه بیست و نهم آذر خیلی سرد بود. خسته جسمانی از برگزاری تور روز پی در ایذه و شیوند باید به دشت شیمبار در 100 کیلومتری مسجدسلیمان می‌رفتم.

برگزاری گردش  شیمبار از چند روز پیش با پیگیری تنی چند از مسئولین انجمن مبارزه با آلودگی محیط زیست برگزار شد. در این گردش از من (مجتبی گهستونی) دعوت شد تا به عنوان راهنما در خدمت دوستان باشم و توضیحاتی پیرامون شمیبار و ویژگی های آن ارائه دهم. سفر به شیمبار ساعت 6 صبح آغاز شد ، سرمای هوا باعث شد که هر کسی در جای خود کز کند و به انتظار آفتاب بنشیند. اعضاء ایستادگی در برابر سرمای هوا را بر رفع گرسنگی ترجیع دادند و مصمم شدند تا بالا آمدن خورشید صبحانه نخورند. به همین دلیل صبحانه را در مقابل سد گدار میل کردیم. برای اینکه از فرصت استفاده شود حرکت خود را آغاز نموده و حوالی ساعت 12:30 به شیمبار رسیدیم. 

مجتبی گهستونی

رودخانه کارون، یکی از کهن ترین رگ‌های خلیج همیشه پارس است؛ بزرگترین رودخانه ایران زمین، کارون خروشان، از هشت هزار سال پیش تا کنون میزبان مردمانی گوناگون از سراسر گیتی پهناور بوده است، ولی پس از چندین هزار سال، اکنون برای نخستین بار کارون دیگر خروشان نیست. کارون خسته و بیمار است، کارون میهمانان خوبی ندارد، رودخانه ای که از کوه‌های استوار زاگرس تا آب‌های درخشان خلیج پارس جاریست در راه سه میلیون نفر میهمان دارد، در پنج شهر، و دروغ نیست اگر بگوییم هیچ کدام از آنان برای کارون دل نمی‌سوزانند، هنگامی که آن را اینچنین زار و پریشان می‌بینند.

شاید با دیدن این عکس‌ها بیشترین موردی که به چشم آید خشک بودن کارون باشد، ولی در کنار لایروبی نشدن، انتقال آب سرشاخه‌ها، ساخت چندین سد، و خشکسالی، کارون از آلودگی‌های شهری نیز رنج می‌برد. به ویژه کلانشهر اهواز که یک سوم جمعیت استان خوزستان را در خود جای داده است و روزانه ده‌ها مترمکعب پساب کارخانجات و شهر را در کارون می‌ریزد، و هیچ برنامه اجرایی و اثرگذاری برای پاکسازی و درمان کارون ندارد. 

اگر کاری انجام نشود، کارونی که ما برای آیندگان به ارث خواهیم گذاشت کوچکترین همسانی ای با کارونی که نیاکان ما برایمان به ارث گذاشتند نخواهد داشت، افسوس...





پشت اداره کل پست استان خوزستان، افزون بر انباشت گل و لای و پدید آمدن چند جزیره کوچک، آلودگی به مواد شیمیایی سیاه رنگی نیز دیده می‌شود.



2 کیلومتر دورتر، در کنار پل کیانپارس، باز هم همان آلاینده‌های شیمیایی سیاه رنگ در آب دیده می‌شوند.







زباله‌های شهری مانند ظروف یک بار مصرف، به همراه لجن، در کنار تنها هتل چهار ستاره شهر اهواز، آیا سیمای شایسته ای از شهر را به میهمانان داخلی و خارجی هتل نشان می‌دهد؟




همان جا، به همراه چشم انداز جزیره‌های کوچک و بزرگی که سر از آب بیرون آورده و مانند دوره ژوراسیک به حال خود رها شده اند.


 

کارون یکی از کهن ترین میراث طبیعی ماست، و چنین حال زار و پریشانی هرگز شایسته او و وارثان کنونی آن نیست؛ با امید آنکه مسئولین، به ویژه سازمان آب و برق خوزستان، به عنوان نهاد مسئول رودخانه کارون، برنامه ای ملی برای درمان و نگاهداری کارون بیاندیشد.

 

شرکت پارس انشان کاسپین مجری دهکده گردشگری انشان در شمال شهرستان ایذه، در دو هفته گذشته دو گردش برگزار نمود که در آنها گردشگرانی از شهرهای گوناگون، از روستای شیوند و آثار باستانی، طبیعی آن منطقه دیدن کردند.

گردشگران در بخشی از گردش خود با قایق و بارج از طبیعت دلنواز رشته کوه‌های زاگرس و دریاچه سد کارون سه دیدن کردند. گردشگرانی که برای نخستین بار به خوزستان آمده بودند با شناخت ویژگی‌های درخور توجه این بخش از استان، سفیرانی شدند در شهر محل سکونت خود برای معرفی هرچه بهتر سرزمین پرگوهر خوزستان.

گقتی است، انشان یکی از شهرهای مهم ایلام باستان بوده که در زمان هخامنشیان، پس از شکست ایلامیان به سرزمین پارس افزوده شده است. کوروش بزرگ نخستین بار در انشان به مقام شاهی رسید و تختگاه وی، پیش از برپایی امپراتوری پارسی، انشان بوده است.شهرهای ایذه و باغ‌ملک کنونی که در محدوده انشان باستانی قرار دارند دربردارند آثار باستانی بی همتایی همچون کول فره، تاریشا (اشکفت سلمان) مربوط به دروه ایلام باستان (بیش از سه هزار سال پیش) هستند و در نزدیکی آنها آثار باقی مانده از آتشکده‌هایی همچون بردنشانده قرار دارند.

 

تنگ بتا در اندیکا برخوردار از 12 سنگ نگاره بزرگ است که به دلیل بی توجهی سازمان میراث فرهنگی خوزستان به ثبت نرسیده است. 

سخنگوی انجمن دوستداران منیراث فرهنگی تاریانا خوزستان با اعلام  این مطلب گفت: این اثر منحصر به فرد در اندیکا قرار دارد و دارای پنج کتبیه به خط ایلیمایی با مضمون ستایش و نیایش رب النوع ها و نفرین به معترضان است. 

مجتبی گهستونی افزود: شناسایی این نقش برجسته ها توسط دوست عزیزمان ایوب سلطانی از باستان شناسان اندیکایی که به انجمن تاریانا اطلاع داد صورت گرفت. 

وی بیان داشت: این اثر دارای 12 نقش برجسته با پیکره های انسانی است که قاچاقچیان 2 پیکره مهم آن را در منتهای علیه آثار را با پتک به طمع وجود اشیاء قیمتی در زیر نقش برجسته ها خرد کرده اند. 

نمایی از بالای کوهاندیمشک در کنار خرابه‌های شهر قدیم (لور) و (اری‌ترین) احداث گردیده است. لور شهری آباد بود که جغرافی ‌نویسانی چون اصطخری و مقدسی از آن نام برده‌اند. گویا شهر لور تا قرون وسطی از آبادی بهره‌مند بود و پس از آن رو به ویرانی نهاده است. اندیمشک در دوره قاجاریه و در حکومت حاج صالح‌خان مکری با ساختن قلعه‌ای اهمیت پیدا کرد و صالح‌آباد نامیده شد، سپس به اندیمشک تغییر نام یافت. مردم این شهر در گذشته در کپرها، چادرهای ساده و بعدها در خانه‌های گلی زندگی می‌کردند. ولی امروزه رشد و توسعه قابل توجهی یافته است.

آگاهی از این تاریخ و برخورداری دشت اندیمشک از جاذبه های طبیعی تنی چند از اعضای انجمن دوستداران میراث فرهنگی تاریانا خوزستان و باشگاه گردشگری خوزستان را وادار کرد که به این شهرستان سفر کنند. بزرگی و پراکندگی آثار و محوطه ها ما را بر آن داشت تا برای شناسایی هر چه بهتر یک منطقه فقط به منطقه منگره برویم.

چون سفرمان از عصر روز پنج شنبه آغاز شده بود لذا تصمیم گرفتیم که برای ستفاده از خنکای هوا به کنار رودخانه دز در دزفول برویم تا ساعاتی را در آنجا اقامت کرده و شام را در آنجا میل کنیم.

بعد از آن به اندیمشک رفتیم و به میزبانمان امیر هوشنگ عارفیان مسئول گروه کوهنوردی نسیم زاگرس پیوستیم تا پای سخنان وی بنشینیم. صحبت درباره کوهها، غارها ، رودخانه ها، فرهنگ و... منطقه اندیمشک به اضافه شنیدن موسیقی محلی – تنبک و کمانچه - که لرها و بختیاری ها آن را خیلی دوست دارند خالی از لطف نبود. شنیدن از جاذبه هایی که در کوههای اطراف اندیمشک وجود دارد به خصوص غارها و چشمه هایی که عمدتا دسترسی به آنها ساده است ما را بر آن داشت که در آینده با هماهنگی از قبل انجام شده به بازدید از آنها بپردازیم.

پراکندگی محوطه ها و آثار تاریخی شهر گتوند و همچنین مشاهده شمار بسیار زیادی از از انواع سفال ها بر روی محوطه ها حاکی از قدمت چند هزار ساله به ویژه از دوره ایلام دارد.

سخنگوی انجمن دوستداران میراث فرهنگی تاریانا خوزستان گفت: گزارش های تنی چند از باستان شناسان و محققان حاکی از آن است که گتوند در دوره ایلامی ها یکی از شهرهای بزرگ و مهم بوده که به گفته گریشمن " هیدالو" نام داشته است.

مجتبی گهستونی افزود: در جنوب شهر گتوند و در جوار رودخانه کارون تپه ای به نام چغا تپه وجود دارد که در سال 1378به شماره 2322 به ثبت در فهرست آثار ملی رسید. این تپه در دهه 1950 توسط هیات فرانسوی به سرپرستی هنری رایت بررسی باستان شناسی شد و در دهه 1370 نیز توسط مهدی رهبر مورد گمانه زنی قرار گرفت.

وی بیان داشت: بررسی مطالعات انجام شده حاکی از آن است که طی سالیان اخیر آرامگاههای موجود در این معبد به کلی از بین رفته است. هم اکنون بر روی این تپه باستانی قطعات فراوانی از آجر پخته ها به رنگ های مختلف به خصوص سرخ رنگ قابل مشاهده است.

گفتار سخنگوی انجمن دوستداران میراث فرهنگی تاریانا خوزستان حاکی از آن است که احمد اقتداری از پژوهشگران برجسته عرصه میراث فرهنگی در پیش از انقلاب نیز موفق شده در قسمت شمالی و شرقی این تپه دو قطعه آجر نوشته ایلامی را جستجو کند که بر روی یک طرف این آجر نوشته ها با خط میخی ایلامی در چهار سطر موازی مستقیم کتیبه ای وجود دارد که ابعاد این کتیبه ها 27در 27 سانتی متر بوده است.

گهستونی در پاسخ به این سئوال که عمده آثار مشاهده شده که در جستجوی باستان شناسان فرانسوی به دست آمده در کجا نگهداری می شود گفت: بی شک بخش عمده ای از اشیاء کشف شده مثل آجر نوشته ها و مجسمه های سفالین به همراه هیات فرانسوی به پاریس منتقل شده است.

وی با اشاره به تخریب ها و تعرضات صورت گرفته شده در چغا تپه بیان داشت: این تپه مورد بی توجهی سازمان میراث فرهنگی قرار گرفته است. علی رغم مکاتبات چند باره اداره میراث فرهنگی شوشتر برای بررسی باستان شناسی در این محل اما سازمان میراث فرهنگی کشور نسبت به صدور مجوز کاوش های باستان شناسی بی توجه ای می کند.در نتیجه این بی توجه ای بر روی این تپه آثار حفاری های متعددی قابل مشاهده است. ساخت و سازهای صورت گرفته شده و تسطیح بخش شمالی آن تپه برای ساخت پارک از جمله آسیب های وارده به این تپه است.

سخنگوی تاریانا اظهار داشت: گتوند با اینکه طی چند سال اخیر تبدیل به شهرستان شده است و جمعیتی بالغ بر 60 هزار نفر جمعیت دارد اما اهمیت این تپه برای عمده مردم این شهرستان ناشناخته باقی مانده است.

وی بیان کرد: به دلیل حفاری ها و تسطیح های صورت گرفته شده در این تپه و نبود تابلو ثبت اثر در کنار تپه انجمن تاریانا اقدام به نامه نگاری به مسئولین ذیربط استانی و کشوری نموده تا آنها با کاوش های صورت گرفته شده تاریخ کمتر شناخته شده این تپه را هویدا کنند. بی شک اگر این تپه که یکی از معابد دوره ایلامی در زیر آن قرار دارد مورد کاوش قرار گیرد گتوند نیز در ردیف اخبار مهم در حوزه میراث فرهنگی قرار می گیرد و باعث می شود ضمن هویت بخشیدن به تاریخ این منطقه، جذب گردشگر و دوستداران به تاریخ صورت بگیرد و در اشتغالزایی و توسعه شهری نیز تاثیر بگذارد.

به گفته گهستونی هم اکنون آجر نوشته های ایلامی گتوند که احیانا در ایران قرار دارند در هیچ موزه ای به نام گتوند در معرض دید علاقمندان نیست.

وی گفت: گفته می شود در دهه 1350 در بقعه شاه ابوالحسن معروف شاه مردم روستای جنت مکان یا جلکان گتوند یک شی به مانند زیگورات 16 سانتی متری از سنگ نخودی بسیار ظریف دیده شده که به مانند زیگوراتهای دوره ایلامی است. حتی گفته می شود که فرد بنایی بین سالهای 1353 تا 1354در ازای تعمیر بقعه،  این مجسمه را به عنوان دستمزد دریافت کرده است که تاکنون خبری از آن در دست نیست.

مجتبی گهستونی با اشاره به اینکه در شهرستان گتوند به جز چغا تپه و روستاهای تاریخی چغامله ، جنت مکان ،دش زورک( دشت بزرگ) ، و سازه ای سنگی موسوم به گچ سنگی ،او بید، بند بهمن ، خرف خانه های گلوگرد، قلعه رستم ، آسیابها، سنگ اژدها ، قلعه سهراب ، کوه طبال خانه و بقعه هایی نظیر علی ولی، قنبر علی ، پیر احمد، محمد بن زید، امام ضامن ، شازده قاسم ، بشران و....   وجود دارد خواهان راه اندازی اداره میراث فرهنگی برای این شهرستان شد.

انجمن دوستداران میراث فرهنگی تاریانا خوزستان با همکاری تنی چند از دوستان در باشگاه گردشگری خوزستان هر هفته اقدام به برگزاری تور به نقاط شناخته شده و یا کمتر شناخته شده می نماید.

سفر به شیوند، رباط، مال آقا، اوسوله (او سیلا) ، لهبید، حاجی کمال، شاهزاده عبدالله ، باغملک، شوشتر، گتوند، دزفول، شوش، هفت تپه، ایذه، عسکر مکرم ، دهدز و... از جمله برنامه های  تفریحی و پژوهشی ما بود که با استقبال خوب همراهان ما مواجه شد. پیگیری برای شرکت دائمی در این سفرها نشان دهنده مقبولیت آنان از این سفرها بود. آشنایی با نقاط تاریخی بسیار کمتر شناخته شده برای همراهان ما و شناسایی نقاط گردشگری جهت برگزاری انجام تورهای ارزان قیمت از جمله خصوصیات این سفرها است.

در پی  گودبرداری به منظور ساخت و ساز در یک زمین شخصی در یکی از محلات قدیمی رامهرمز صاحب این ملک به یک بنای قدیمی مواجه شد که در ادامه این برخورد تعدادی سفال تاریخی ، لایه باستانی و سورمه دان کشف که تعدادی نیز تخریب شد.

سخنگوی انجمن دوستداران میراث فرهنگی تاریانا با اعلام این مطلب گفت: ظاهرا پس از اطلاع یگان حفاظت ، کارشناسان و انجمن دوستداران میراث فرهنگی رامهرمز آنان اقدام به حضور در محل کرده و مراقبت از این محل را بر عهده گرفتند.

مجتبی گهستونی افزود: پیگیری های ما حاکی از آن است که یکی از شهروندان رامهرمزی با مجوز شهرداری اقدام به ساخت و ساز در زمین خود می نماید در حالی که اداره میراث فرهنگی در پاسخ به استعلام شهرداری گفته بود که مالک فقط به حفر یک متر زمین خود به منظور ساخت زمین خود مجاز است اما صاحب ملک تصمیم می گیرد زمین خود را بیش تر حد مجاز حفاری نماید که در نتیجه این حفاری وی در عمق نزدیک به 2 متر به تعدادی سفال، لایه باستانی، سرمه دان و کوزه هایی که بر روی آنها لعاب فیروزه ای و نقوش وجود داشته به نیروی انتظامی منتقل می شوند.

وی بیان داشت: گفته می شود که به نظر کارشناسان باستان شناس اداره میراث فرهنگی رامهرمز این سفال ها مربوط به پیش از اسلام است اما تا زمان حضور رسمی کارشناسان نمی توان به طور دقیق ردرباره قدمت این سفال ها اظهار نظر کرد.

گهستونی با اشاره به تخریب پی در پی بناهای قدیمی در شهرستان ها که بافت تاریخی دارند به تخریب مدام بافت قدیم رامهرمز اشاره کرد و گفت: تخریب بافت قدیم در رامهرمز مدتی است که شدت گرفته به گونه یی که تخریب در راسته های بازار قدیم رامهرمز موسوم به " گردلو"( منظور بازار گرد است  ) یا رضاخانی شدت گرفته است.

سخنگوی انجمن دوستداران میراث فرهنگی تاریانا بیان داشت: تخریب خانه های قدیمی در اطراف بازار سنتی رامهرمز به عنوان یکی از شهرستانهایی که بافت تاریخی دارند از زمانی آغاز شد که توسعه شهری در بافت قدیم آغاز گردیده و عمدتا مالکین این بناها ترغیب می شوند با فروش یا تخریب خانه های خود اقدام به ساخت مغازه، خانه های مدرن و یا پاساژ نمایند.

وی افزود: عدم معرفی بافت قدیم شهر رامهرمز که از جمله شهرهای تاریخی کشور با برخورداری از محوطه های دوره ایلام به بعد است، عدم ثبت گسترده بافت قدیم شهر و بررسی شناسایی هرچه بیشتر این شهر تاریخی که طی چند سال اخیر چندین بار بر اثر برخورد با بیل های مکانیکی  محوطه های باستانی با قدمت بسیار مشاهده گردید،  اختصاص ندادن اعتبارات کافی به مالکین خانه های تاریخی موجود در بافت از جمله دلایل فرسایش و تخریب بیش از پیش در این بافت است.

مجتبی گهستونی اظهار داشت: به گفته کارشناسان بافت قدیم بازار رامهرمز که در پیش از انقلاب سرپوشیده بوده است  از معماری سنتی جنوب غربی ایران که از طاق های جناقی ، گنبد دار ، مصالح سنتی( شامل گچ،خشت و سنگ ) به مرور تخریب آن آغاز شد. این تخریب به دلیل کم توجهی مسئولین وقت به این باقت ، بسیاری از خانه ها و مغازه های موجود در بافت به دلیل توسعه شهری تخریب شدند.

سخنگوی انجمن دوستداران میراث فرهنگی تاریانا در ادامه گفت: چندی پیش تخریب ناگهانی یکی از مغازه های شاخص در بازار سنتی که در شمال شرقی بازار قرار دارد از دیگر تخریب های انجام شده در رامهرمز بود که تخریب آن به دلیل کم انگیزگی مالکین در نگهداری از این بنا صورت گرفت.

گهستونی تخریب حمام خان مربوط به قاجاریه ، تخریب مدرسه توحید ، تخریب بقعه خواجه خضر، تخریب در تل برمی ، تخریب در قدمگاه امام رضا(ع) ، تخریب در قلعه امیر مجاهد، حفاری در جوبجی، تخریب و حفاری در قلعه دا و دختر، حفاری در تپه های قراول، حفاری در روستای سرتلی و... را بخش اندکی از تخریب های صورت گرفته شده در رامهرمز عنوان کرد.

در تاریخ 5 اردیبهشت 1386 کلنگ ساخت هتل لاله در محوطه باستانی شوش، به دست اسفندیار رحیم مشایی رئیس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی، و گردشگری و صادق محمدی رئیس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی، و گردشگری خوزستان به زمین زده شد.

صفحه‌ها