شیرهای سنگی خوزستان در خطر «انقراض» هستند

امروزه در دشت‌های ایران‌زمین هیچ شیر ایرانی نژادی غرش نمی‌کند. به گواه دوستداران حیات وحش، آخرین شیر از نژاد ایرانی که در فلات ایران دیده شد، در دشت‌های پیرامون شهر دزفول در استان خوزستان بوده است. از آن روز تا کنون، در سراسر کره زمین، تنها 300 و اندی قلاده شیر ایرانی، و آن هم در کشور هندوستان، به زندگی خود ادامه می‌دهند.

هرچند که از آن هنگام تا کنون در خوزستان صدای غرش فرمانروای جنگل و دشت شنیده نشده است، ولی هنوز هم شیر ایرانی نژاد در این استان وجود دارد. شیرهایی که اگر امروز به فریاد خاموش آنها رسیدگی نکنیم، فردا سرنوشتی بهتر از شیر ایرانی نخواهند داشت.

شیرهای سنگی که بختیاری‌ها بر سر آرامگاه بزرگان ایل می‌گذارند، یکی از نمونه‌های پایبندی به شیوه‌های کهن ایرانی در ارج نهادن به بزرگان می‌باشد که بدون کم و کاستی از راه پر پیچ و خم تاریخ گذر کرده و تا امروز در زندگی و رسوم مردم بختیاری جایگاه خویش را استوار نگاه داشته است.

افسوس انگیز است که بگوییم نه از شمار شیرهای سنگی کسی آگاهی دارد و نه تاکنون شیرهای سنگی در فهرست آثار ملی کشور ثبت شده اند، و نه کسی می‌داند که به طور کامل شیرهای سنگی خوزستان در چند نقطه از استان هنوز سر پای هستند. شیرهای سنگی تمام مسیر زاگرس را به قلمرو خود تبدیل کرده‌اند. بر روی تنه شیرهای سنگی که بر مزار مردگان به نشانه هیبت و صلابت پهلوانان دیروز نشسته اند نقش زندگی ترسیم شده است.

شیرهای سنگی که روزی روی مزار انسان‌ها می‌نشستند امروز می‌روند تا آدمیان را با مزار خود تنها بگذارند، چرا که قدیمی‌ترین آنها هر روز در گوشه‌ای از این سرزمین یا به سرقت می‌روند و یا با تخریب مواجه می‌شوند. هر چند سازمان میراث فرهنگی با چالش شناسنامه‌دار کردن این شیرها برای ممانعت از تخریب آنها روبه‌روست، اما حل این چالش نخستین گام برای پاسداشت و حتی بهره‌برداری از این آثار تاریخی در صنعت گردشگری می‌باشد.

از گذشته‌های بسیار دور تا کنون شیرهای سنگی، یکی از نمادهای مهم فرهنگی مردم زاگرس میانی و زاگرس غربی بوده‌ اند. فراوانی این شیرها در این مناطق از اهمیت آنها در نگاه مردمان کاسته، و ما روز به روز زخم‌های بیشتر و بیشتری را بر بدن این شیرها می‌بینیم. شیرهای سنگی به جز در خوزستان در استان‌های لرستان، کهگیلویه و بویراحمد، اصفهان و چهارمحال و بختیاری نیز دید می‌شوند، ولی تراکم شیرهای سنگی در بعضی مناطق خوزستان به قدری است که گویی پهلوانان و جوانمردان در مقابل شما نشسته‌اند تا شکوه و اقتدارشان را به رخ شما بکشند.

هرچند که از شمار شیرهای سنگی و مناطقی که در آنها شیر سنگی وجود دارد آماری رسمی در دست نیست، ولی شکی در کاهش سریع شمار این آثار تاریخی بی‌همتا وجود ندارد؛ یکی از دلایل مهم کاهش شمار شیرهای سنگی، آبگیری سدها می‌باشند. سدهایی که هر کدام هنگام آبگیری گله گله شیرهای سنگی را غرق می‌کنند. پس از به زیر آب رفتن تعداد زیادی محوطه و بنا بر اثر آبگیری سد کارون 3 در سال 1383، امسال با آبگیری سد گتوند، شیرهای سنگی منطقه "آب ماهیک" در شهرستان لالی به زیر آب خواهند رفت.

در گورستان بارانگرد که میان باغملک و ایذه واقع است، چند شیر سنگی وجود دارد که تعدادی از آنها به دلیل حفاری‌های غیرمجاز از جا کنده و شکسته شده‌اند. در آخرین بازدید خود از قبرستان شهسوار ایذه در شهریور سال جاری که در فهرست آثار ملی به واسطه وجود سنگ نگاره شاه یا امیر ایلامی که در مقابل او ۵ نفر ایستاده اند و به ثبت رسیده و از تعداد زیادی شیرهای سنگی برخورداراست متوجه تخریب بیش از پیش شیرهای سنگی و احیانا سرقت آنها شدم.

ظاهرا امروزه دیگر پهلوانی یافت نمی شود تا بر خانه ابدی او شیر سنگی بسازند و نصب کنند اما بعضی از ایران‌ دوستان و افرادی که به باورهای قومی و ملی اعتقاد دارند، پس از فوتشان شیر سنگی نصب می‌کنند که نمونه این اقدام را در قبرستان‌های رهدار (بنه وار)، چهاربیشه مسجد سلیمان، مقام صاحب شوشتر، و منجنیق باغملک می‌توان دید.

 

مجتبی گهستونی؛ دبیر و سخنگوی انجمن دوستداران میراث فرهنگی تاریانا خوزستان

شهر: 
دسته بندی: 

افزودن یک دیدگاه تازه