پاسخ دکتر چیت ساز به گفته‌های صادق محمدی درباره پایگاه میراث فرهنگی شوش

در پی گفتگو رئیس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی، و گردشگری خوزستان با خبرگزاری میراث آریا درباره تغییر سرپرست پایگاه میراث فرهنگی شوش، سرپرست پیشین آن دکتر محمدرضا چیت ساز پاسخ‌هایی به گفته‌های رئیس سازمان میراث فرهنگی داده است که در ادامه آن را می‌خوانید.

آقای محمدی رئیس میراث فرهنگی خوزستان، شما در مصاحبه ای که در سامانه رسمی سازمان میراث فرهنگی (میراث آریا) درج شده است مطالبی را در خصوص پایگاه شوش و سرپرست آن (اینجانب) بیان کرده اید که تعدادی از موارد گفته شده توسط شما، نیاز به توضیح دارد.

آقای محمدی گفته اید: این مسئول طی مدت فعالیت‌اش در پایگاه به عنوان سرپرست تنها سه، چهار بار در شهر شوش حضور داشت. برادر عزیز: مرا عادت این بوده و هست که برای هر مسئولیت و سمتی که بر عهده می گیرم، و یا برای هر کار مهم و قابل اعتنایی که مشغول انجام آن هستم، دفترچه ای مخصوص آن موضوع، جهت یادداشت برداری و ذکر وقایع پیش آمده، مانند مشکلات آن موضوع، راه حل ها، وقایع روزشمار، جلسات مربوطه و مانند آن تهیه کرده و به مرور زمان اطلاعات مرتبط را در آن می نویسم.

برای شوش نیز دفترچه ای جیبی تهیه شد. بر اساس یادداشت های روزشمار دفترچه مخصوص شوش، اینجانب از اسفند 86 تا تیرماه 88 جمعا 54 بار به شوش رفته ام. بر اساس تفکیک سفرها، بلیت تنها 21 مرتبه آن که با هواپیما صورت گرفته، توسط سازمان میراث تهیه شده است (سازمان مرکزی تهران 14 مرتبه و پایگاه های خوزستان و سازمان میراث خوزستان 7 مرتبه). باقی موارد یعنی 33 بار دیگر را اینجانب به هزینه شخصی به شوش رفته ام (منظور از هزینه شخصی این است که مبالغ آن را از جیب شخصی پرداخت کرده ام که سازمان میراث این مبالغ را پرداخت نخواهد کرد) بر اساس یادداشت های روزشمار دفترچه شوش، 9 بار با ماشین شخصی (البته 2 بار آن نباید به حساب آید زیرا به همراه خانواده بوده است و جهت سفر نوروزی)، 6 بار با اتوبوس، 12 بار با قطار و 13 بار با هواپیما بوده است.

یادداشت های این سفرنامه های کوچک، به تنهایی حجمی در حد یک کتاب نسبتا مفصل را به وجود آورده است. شاید برخی از موارد مندرج آن را که مربوط به چکونکی تعاملات پایگاه است، به مرور منتشر نمایم.

آقای محمدی گفته اید: سرپرست قبلی پایگاه بومی نبوده و با شوش آشنایی لازم را نداشته است. برادر عزیز: زمانی را به یاد دارم که هنوز مدرسه نمی رفتم و سواد نیاموخته بودم. در آن زمان همراه مرحوم پدرم که معاون اداره فرهنگ خوزستان بودند، به دعوت فرانسویان، پایم به درون قلعه باز شد. فکر می کنم سال های 1347 و یا 1348 بود. این دیدارها به دلیل علاقه پدر و کودک خردسالش به آثار باستانی شوش و بنا به دعوت فرانسویان، به دفعات و مکررا و سالی 8 تا 10 بار، تکرار می شد. این دیدارها تا سال 1354 تقریبا همچنان پا بر جا بود. اگرچه این دیدارها برای آن کودک خردسال بیسواد و حتی بعدها که دانش آموزی دبیرستانی شد، بیشتر جنبه هایی از تفنن و توجهات شگفتی آور نوجوانانه بود تا شناسایی علمی و عمیق، اما به هر حال تاثیر شگرف خود را تا سالها بعد و تاکنون به صورتی آشکار و موثر بر جای گذاشته است.

سالها بعد که مشغول تحصیل در رشته باستان شناسی دانشگاه تهران شدم (1363 تا 1367) برای ارائه کارهای عملی درسها، بارها موضوع شوش و آثار باستانی و تاریخی آن را بهانه ای قرار می دادم تا گزارش و جزوه ای در یکی از موضوعات مرتبط با شوش تهیه کرده و به استاد مربوطه ارائه دهم. مانند، مقایسه کاخ آپادانای شوش و آپادانای تخت جمشید، دانیال نبی در تورات قرآن و کتب تاریخی و جغرافیایی، مسجد جامع شوش بر اساس قدیمی ترین متون تاریخی و جغرافیایی، کاخ فراموش شده اردشیر دوم (شائور)، تاثیر فرهنگ باستانی شوش بر ضرب سکه های صدر اسلام، ووو.

تمامی جزوات مذکور با نام درس و استاد آن، اکنون در قفسه کارهای دوره دانشجویم موجود است. جالب این است که در دوره کارشناسی ارشد تاریخ، این ارتباط بویژه با تاکیدات استاد شادروان دکتر عبدالحسین نوایی (استاد راهنمای اینجانب در سال 1369) تقویت نیز شد. اما با آغاز دوره دکتری و انتخاب رساله ای با موضوع الیماییان، ارتباط این حقیر با موضوع تاریخ و آثار شوش، وارد مرحله ای علمی تر، دقیق تر و موشکافانه تر گردید. بخش هایی از فصول این رساله به صورت مقاله در نشریات علمی داخلی و خارجی و یا به صورت سخنرانیهای علمی در دانشگاه های داخل و خارج کشور، ارائه شده است.

هم اکنون نیز کار اصلی و عملیاتی دانشجویان اینجانب در دانشگاه علم و صنعت و در رشته مرمت بنا و بافت های تاریخی در مقطع کارشناسی ارشد، ارائه یک طرح مرمتی در خصوص شوش و آثار آن است و تاکنون 12 طرح و گزارش علمی در این باره، آماده شده است. البته حقیر خود ر هنوز یک دانش جو و محصل در این زمینه دانسته و سعی می کند از خرمن دانش اساتید داخلی و خارجی در تکمیل و تصحیح دانسته های اندک خود استفاده نماید. به هرحال اینکه بنده ر غیر بومی و ناآشنا با آثار و تاریخ شوش نشان داده اید ،کمال بی انصافی و با نگاه خوشبینانه نشان از بی اطلاعی شماست.

آقای محمدی گفته اید: دید تئوری سرپرست قبلی پایگاه موجب شد تا نظریه پردازی ه تنها بر روی کاغذ بماند و عملی نشود. برادر عزیز: دید تئوری که معادل فارسی آن تقریبا دید نظری خواهد بود، مقدمه هر کار مهم علمی است. مگر می شود در آغاز یک فعالیت مهم بویژه در حوزه بسیار فنی همچون میراث فرهنگی، بدون نظریات صحیح و علمی و البته عملی، دست به کاری زد.

اما این نظریات تنه بر روی کاغذ نماند. یک نمونه آن را که شما کاملا به یاد دارید، بازگو می کنم تا شاهدی باشد بر عرایض این حقیر. باید به یاد داشته باشید زمانی که تازه مسئولیت سرپرستی شوش را بر عهده گرفته بودم. در اطراف قلعه داربستهایی فلزی به صورتی نادرست برپا شده به طوری که پایه فلزی و لوله ای آنها باعث شکسته شدن آجرهای کف بنا شده بود.

البته مسئله به اینجا ختم نمی شد. کسانی بالای این داربستها مشغول بندکشی و ترمیم دیوارهای بیرونی قلعه و همچنین تعویض آجرهای فرسوده قلعه بودند. از مهندس ناظر شرکت مذکور درخواست کردیم تا طرح مطالعاتی مربوط به این اقدامات مرمتی را ارائه کند که در پاسخ شنیدیم که هیچ طرح مرمتی وجود ندارد.

فاجعه آمیزتر موقعی بود که هیچ کدامشان نمی دانستند که قلعه دارای موریانه زدگی گسترده است و نباید به هیچ عنوان این موریانه زدگی تشدید شود اما آقایان مرمتگر، در سطح بسیار وسیعی از قلعه، از ملاتی که سبوس برنج در آن به کار برده بودند،استفاده کرده و به این ترتیب، خوراک مورد علاقه موریانه های قلعه را در سطحی بسیار وسیع پراکنده کرده بودند. جلوی کارشان را گرفتیم، اما شما قبول نمی کردید.

از پژوهشکده حفاظت و مرمت پژوهشگاه سازمان استعلام شد و بر اساس جوابیه آن پژوهشکده که اکنون در دست است، این اقدام یک فاجعه نامیده شد. چون به اصول علمی و دید نظری و فواید آن اعتقاد نداشتید، اصرار کردید که با ملاتی دیگر به بندکشی و پر کردن شکافها و ترکهای دیوارهای قلعه پرداخته شود که باز ما مخالفت کردیم زیرا این کار اقدامی بود ظاهر سازانه و فریب کارانه و نه تنها مشکلی از مشکلات قلعه را حل نمی کرد بلکه به اعتقاد تمامی مرمتگران، باعث از میان رفتن اطلاعاتی می شد که خود این شکافها در خصوص رانش قلعه و جهت این رانش و شدت آن به ما می توانستند بگویند. متاسفانه ما دیر رسیدیم و شرکتی که شما در قلعه به کار گمارده بودید تقریبا بسیاری از شکافها را، نه به صورت علمی و از درون، بلکه به صورت ظاهری پر کرد.

اما این غلط کاری ها به همینجا ختم نمی شد. تعویض آجرها، مصیبتی سنگین تر بود. واقعا افتضاح شد. به آن نمی پردازم که گریه آور است. بازرسان، مطلعین و آیندگان قضاوت خواهند کرد، که چه کردید و چه شد.

آقای محمدی، آثار باستانی و تاریخی ایران عزیز، ملک شخصی ما نیست که به صورت سلیقه ای، تفننی، و یا به صورت سعی و خطا به آن مشغول شد آقای محمدی گفته اید: این مسئول غیر بومی، و مدیر پروازی بود. برادر عزیز: مدیر پروازی به کسی می گویند که لااقل یکی از شرایط مذکور را داشته باشد. یا بومی آن منطقه نباشد. یا با هزینه سازمان مربوطه و به فاصله های زمانی نسبتا زیاد در آن منطقه حضور یابد، که هیچکدام آنها در مورد حقیر صادق نخواهد بود. بنده بومی خوزستانم. از 4 و 5 سالگی تا سه سال پیش از انقلاب (به همراه پدر)، مکررا در قلعه و با باستان شناسان فرانسوی بوده ام. تمام تحصیلات دوره پیش از دانشگاه را در خوزستان گذراندم. و اگرچه تحصیلات کارشناسی و کارشناسی ارشد و دکترا را در تهران بودم اما موضوعات مرتبط با حوزه های درسی ام به طور مستقیم با خوزستان، شوشتر، شوش، دزفول، عسکرمکرم، ایذه، و مانند آن عجین بوده است.

در ضمن باز یادآوری می شود که در این مدت 54 بار به شوش به صورت انفرادی و یا به همراه کارشناسان مربوطه سفر کرده ام که 33 بار آن با هزینه شخصی بوده است. در مورد چگونگی سرپرستی پایگاه باید این نکته را بیان کرد که در سال 86 مدیروقت پایگاه شوش به دلیل عدم همکاری میراث استان خوزستان استعفا داد. در اسفند 86 مدیری جهت این مجموعه معرفی شد. اینجانب، تلاش نمود تا سریعا، مدیر جدید استقرار یافته شروع به فعالیت نماید اما صدور حکم مدیر مزبور، با تاخیر و سرانجام با مخالفت روبرو شد. به بنده حکم شد، برای حفظ وضعیت پایگاه، تا تعیین مدیر جدید، سرپرستی این پایگاه را موقتا و برای یکی دو ماه قبول نمایم.

این انتخاب به پیشنهاد و تصویب پژوهشگاه سازمان در دوره ریاست دکتر سید طه هاشمی صورت گرفت. آقای محمدی گفته اید: هیچ اقدام مناسب و فعالیت مشخصی از سوی پایگاه برای این محوطه باستانی صورت نگرفته است. برادر عزیز: نباید دعوای میان شما و من، باعث شود که از موقعیت شوش هزینه کنیم. اینکه گفته اید در این مدت از سوی پایگاه برای محوطه شوش کاری انجام نشده است، می پذیرم، می پذیرم زیرا شوش بزرگتر، مهمتر، با عظمت تر و بسیار عزیزتر از آن است که انجام مواردی قلیل و اندک، که پایگاه در مدتی کمتر از یک سال و نیم، توفیق انجام آنها را داشته است، باعث شود تا رضایتی در ما و یا در هر انسان مسئول دیگری ایجاد کند. اما به هرحال و بر خلاف میل شما، اقداماتی قلیل و اندک در شوش انجام شد که شما در انجام هیچ کدام از آنها شرکت نداشتید.

این اقدامات عبارت بودند از :

- تهیه جدول وضعیت: در اولین قدم، جدولی از ظرفیت ها، کمبودها، تهدیدها و فرصت های مرتبط با پایگاه شوش تهیه شد. همچنین اقداماتی فوری، که بدون وجود آنها، انجام اقدامات دیگر نیز میسر نخواهند شد، شناسایی و اولویت بندی گردید.

- ممنوعیت اقدامات غیر علمی: بدون مطالعه علمی و بدون داشتن برنامه مصوب، در بخش های مختلفی از قلعه، حفاظت های اضطراری در حال انجام بود. پس از بررسی های لازم، از ادامه آن اقدامات غیر علمی، جلوگیری به عمل آمد.

- تهیه سند چشم انداز: با حضور متخصصین و محققینی که در حوزه شوش و آثار باستانی آن، صاحب نظر بودند، طی جلسات مکرر، سند چشم انداز 4 ساله پایگاه شوش، شامل اهداف، برنامه ها و اولویت ها تهیه گردید. نسخه هایی از این سند، جهت آشنایی بیشتر، برای مسئولین سازمان مرکزی تهران و استان خوزستان ارسال شد.

- تهیه برنامه های کوتاه مدت، میان مدت و بلند مدت: در راستای تحقق سند چشم انداز 4 ساله و با توجه به نیازهای محوطه باستانی شوش، 12 برنامه (در قالب برنامه های کوتاه مدت، میان مدت و بلند مدت) تعیین و معرفی گردید.

- تصویب برنامه ها: برای اطمینان از صحت علمی برنامه های پیشنهادی، تمامی برنامه های فوق الذکر، طی جلسات کارشناسی با حضور اعضای هیات راهبردی پایگاه شوش و دیگر مسئولین کمیته فنی سازمان مطرح شده و کلیات آنها مورد تصویب قرار گرفت.

- پوشش دادن پاستون های هخامنشی: متاسفانه به دلیل عدم توجه کافی در امر حفاظت و برخی موارد دیگر، توسط فرد یا افرادی ناآگاه، صدماتی به بخش کتیبه دار پاستون هخامنشی وارد شد. چون بیم آن می رفت که این اقدام تکرار شود و پایگاه نیز، پس از مذاکرات فراوان با مسئولین استان، اطمینانی از عدم تکرار آن نداشت، با همکاری انجمن دوستداران میراث فرهنگی شوش و همچنین کارشناسان پایگاه هفت تپه و چغازنبیل، نسبت به پوشش کاه گلی دو پاستون هخامنشی اقدام گردید. امید است با فراهم شدن شرایط لازم، مجددا این پوشش موقتی برداشته شده و این اثر نفیس همچون گذشته مورد بازدید علاقمندان قرار گیرد.

- تهیه تجهیزات پایگاه: پایگاه تقریبا هیچ امکاناتی نداشت. خط تلفن، رایانه، دورنگار، دوربین، GPS ، لوازم اداری، لوازم آزمایشگاهی و بسیاری لوازم دیگر، از جمله مواردی بودند که پایگاه به آنها نیاز داشت. با تامین اعتبار از سازمان مرکزی تهران، نسبت به تهیه اقلام فوق، به شرح زیر اقدام شد : تجهیزات اداری (میز، صندلی، قفسه و ...) 5/1 میلیون تومان تجهیزات خانگی (کولر، تلفن، بخاری، بی سیم و ...) 5/3 میلیون تومان تجهیزات فنی (رایانه، چاپگر، مترلیزری، دوربین، GPS و ...) 12 میلیون تومان تجهیزات ابزاری وآزمایشگاهی (ویبراتور، پمپ خلاء، هود، لوپ، فرز، نردبان، جرثقیل دستی و ...) 6 میلیون تومان دو عدد کانکس 5/2 متری در 4 متری = جمع کل هزینه های تجهیز پایگاه بالغ بر 28 میلیون تومان شد. البته تمامی مبالغ مذکور از محل اعتبارات تجهیزات پایگاه ها (دفتر مدیریت امور پایگاه ها که اینجانب معاونت آن دفتر را بر عهده داشت) تامین شده بود، لذا هزینه کرد این مبلغ، تاثیری در ارقام اعتبارات عمرانی و مرمتی پایگاه شوش نداشت.

- مقدمات راه اندازی کتابخانه پایگاه : در گذشته پایگاه صاحب کتابخانه ای با کتابهایی مرجع بوده است. متاسفانه آن کتابها پراکنده گشته و از کتابخانه اثری در قلعه باقی نمانده بود. برای راه اندازی دوباره کتابخانه، فهرستی از کتابهایی که درون برخی از کارتونها بود(کتابخانه جنب موزه) تهیه شد. همچنین برخی کتب مرجع از جمله یک دوره دایره المعارف بزرگ اسلامی تهیه و به پایگاه منتقل گردید.

- تهیه خودرو: از دفتر سازمان مرکزی تهران، یک خودروی صفر کیلومتر مزدای دو کابین تهیه و به شوش انتقال داده شد.

- تشکیل جلسات با مدیران شهری: یکی از مهمترین خواسته های مردم و مسئولین شوش، تهیه دیوار و حصار پیرامونی محوطه باستانی شوش بود، بویژه آنکه طی سالیان گذشته، بخش اعظم آن دیوار، ویران شده بود. طی جلساتی که در تهران و شوش و با حضور مسئولین شهرداری و شورای شهر شوش صورت گرفت، برنامه ها و اولویت های پایگاه به سمع و نظر حاضران در جلسات رسیده، توافقات اولیه صورت گرفت.

- ساخت دیوار پیرامونی محوطه باستانی: خوشبختانه اولین طرح اجرایی که توسط پایگاه به مرحله عمل درآمد، اجرای طرح دیوار کشی محوطه باستانی شوش بود. ابتد طرح مذکور تهیه و تدوین شده، سپس در شورای فنی به تصویب رسید و سرانجام به مرحله اجر درآمد. مرحله اول طرح ساخت دیوار پیرامونی محوطه باستانی، به پایان رسیده و مرحله دوم آن در حال انجام است. تصویب شده بود تا مرحله سوم آن با همیاری موثر شهرداری و شورای شهر شوش انجام خواهد شد.

- نهایی ساختن نقشه توپوگرافی محوطه: موسسه ای نقشه بردار، طی ماه ها مطالعه و بررسی، نقشه توپوگرافی محوطه باستانی شوش و زمین های پیرامونی آن را انجام داده و نتایج کارش را ارائه داده بود. از آنجا که صحت نتایج بدست آمده، برای عملی کردن برنامه های بعدی پایگاه، از اهمیت زیادی برخوردار بود، با بررسی های انجام شده، کمبودها، ایرادات و نقطه نظرات علمی مورد نیاز پایگاه، به موسسه مذکور ابلاغ و موارد درخواستی طی 4 ماه، انجام پذیرفت. مجموعه مذکور موجود است و برای برنامه های اجرایی آتی، مورد استفاده بسیار قرار خواهد گرفت.

- بازنگری تعیین عرصه و حریم محوطه باستانی شوش : مهمترین موضوعی که در خصوص محوطه باستانی شوش باید با دقت و سرعت انجام می شد، بازنگری تعیین عرصه و حریم این محوطه بود. در بهار سال 87 کار با اعزام گروه باستان شناسی و با ایجاد گمانه هایی آغاز شد و در تیرماه همان سال گزارش اولیه آماده گردید. طی 7 ماه، با تشکیل جلسات مختلف، جوانب مختلف موضوع از جمله ضوابط ساخت و سازها در شوش، چشم انداز آتی محوطه، چگونگی منظر، حفظ میراث باستانی و همچنین موضوع مهم معرفی شدن محوطه به یونسکو برای جهانی شدن، مورد بررسی قرار گرفت. سرانجام، عرصه و حرایم باستانی شوش به همراه ضوابط آن، تعیین و در جلسه اسفند ماه سال 87 با حضور مسئولین سازمان، کلیات آن به تصویب رسید و در فروردین سال 88 برای اقدام به استان خوزستان ارسال شد، اما متاسفانه علیرغم اهمیت موضوع و با گذشت ماه ها از تصویب آن، استان خوزستان اقدام موثری در این خصوص انجام نداد.

- نهایی نمودن طرح مقدماتی مرمت قلعه: از مدتها قبل، شرکتی مرمتی، تهیه طرح مرمت قلعه را در دست انجام داشت. نظر به اهمیت موضوع، در تطبیق مصادیق موضوع مورد بررسی با شرح خدمات مندرج در قرارداد و تطابق آنها با نتایجی که پایگاه درصدد دریافت آنها بود، طی جلسات مکرر و با حضور کارشناسان، نسبت به تصحیح و تکمیل و مشخص نمودن دقیق نتایج این مطالعات، اقدام گردید و سرانجام طرح مقدماتی مرمت قلعه شوش تهیه و تدوین گردید. در جلسه نهایی با حضور کارشناسان هیات راهبردی پایگاه شوش، کلیات این طرح تصویب شد و مقرر گردید، نسبت به اجرای بند بند مشروح طرح مذکور و تعیین اولویت بندیها جهت اجرای عملیات مرمتی آتی، اقدام گردد.

- جلوگیری از ساخت غیر قانونی هتل امیر زرگر: بر اساس نظری غیر کارشناسی، مجوزی برای ساخت هتل در عرصه باستانی محوطه شوش صادر شده بود. با استقرار سرپرستی جدید پایگاه، موضوع مورد بررسی قرار گرفته و پس از آنکه اقدامات اولیه، شامل مذاکره با صاحب هتل، استمداد از مسئولین سازمان مرکزی تهران، استمداد از ریاست سازمان میراث استان خوزستان، به نتیجه ای نرسید،طرح شکایت قضایی مطرح و اجرایی گردید. طی جلسات سه گانه دادگاه که تقریب تا پایان سال 87 ادامه داشت، اقدامی از سوی صاحب هتل نمی توانست انجام گیرد. سرانجام مقرر گردید با ایجاد گمانه هایی، زمین مورد نظر مورد بررسی باستان شناسی قرار گیرد. یافتن آثار و شواهد کافی، موید غیر قانونی بودن ساخت هتل مذکور بود. خوشبختانه پس از یک سال تلاش، هم دفتر حقوقی سازمان مرکزی تهران و هم بخش بازرسی سازمان، موضوع غیر قانونی بودن صدور مجوز مذکور و همچنین، جلوگیری از عملیات اجرایی آن را در دست بررسی کارشناسانه قرار داده اند.

- ساماندهی کاخ شائور: سالها بود که محوطه کاخ اردشیر دوم هخامنشی، در آنسوی رودخانه، با دری بسته و اندرونی نامطلوب، به فراموشی سپرده شده بود. جهت انجام این کار، ابتدا طرح آن تهیه و تدوین و سپس تصویب گردید. این طرح شامل، عملیات ساماندهی و خوانا سازی و انجام مرمت های اضطراری و فوری است. مرحله اول این طرح پایان یاقته و مرحله دوم آن در شرف آغاز است. امیدواریم ، ضمن انجام اقدامات مرمتی، برای اولین بار در این محوطه، طرح ایجاد کفپوش های آجری، با ابعاد آجرهای هخامنشی (برای حفاظت از کفپوش های اصلی) با موفقیت صورت گیرد.

- اسکن لیزر کاخ آپادانا : یکی از بخش های مهم محوطه باستانی شوش، کاخ هخامنشی آپاداناست. از آنجا که یکی از اولویت های پایگاه، در مرحله اول انجام مطالعات حفاظت اضطراری و سپس آغاز حفاظت و مرمت و ساماندهی این کاخ است، به پیشنهاد کمیته فنی سازمان و جهت اطمینان از درستی اقدامات مرمتی آتی در این کاخ، انجام اسکن لیزری سه بعدی این کاخ به اجرا درآمد که مرحله اول آن به پایان رسیده و مرحله دوم آن آغاز شده است.

- برپانمودن حداقل یک ستون هخامنشی: تعداد زیادی از سنگ های ریخته شده مربوط به پا ستونها و سرستونها و ستونهای کاخ آپادانای شوش در محوطه اطراف این کاخ و همچنین در انبارهای قلعه موجود است. با اسکن لیزر نمودن این موارد، و کدگذاری تمامی این قطعه سنگها و شناسنامه دار کردن همگی آنها – که مرمت آتی آنها را نیز تسهیل خواهد نمود- مقدمات شناسایی قطعات سنگی فرو ریخته ستونها جهت برپا نمودن حداقل بخشی از یک ستون هخامنشی، فراهم خواهد شد، موضوعی که تاثیر بسیار زیادی در منظر محوطه و همچنین تسریع در روند ثبت جهانی آن خواهد داشت.

- تعامل با سازمان اوقاف شوش: مقبره دانیال نبی(ع) از زیارتگاه های مهم ایران، خوزستان و شوش است. سازمان اوقاف برای این مجموعه طرحی تفضیلی تهیه کرده بود که شامل گسترش و بازسازی محوطه زیارتگاهی فوق است. از آنج که این مکان در عرصه اصلی محوطه باستانی شوش قرار گرفته، باید تمامی اقدامات اجرایی بر اساس ضوابط و مقررات سازمان میراث فرهنگی انجام گیرد. از طرفی در سند چشم اندازی که برای محوطه شوش توسط پایگاه تهیه و تدوین شده ، بحث مهم ایجاد محور فرهنگی(سیاحتی- زیارتی) شوش دانیال که شامل تپه باستانی، قلعه، مقبره دانیال و کاخ شائور و رودخانه است، مطرح شده است، لذا طی جلساتی با مسئولین سازمان اوقاف شوش، جمع بندی های مفیدی به دست آمد که نوید همکاری های فیمابین را در آینده نزدیک و در جهت تحقق محور فرهنگی مذکور، ممکن می سازد.

- برگزاری روز شوش در فرهنگستان: برای معرفی بهتر محوطه باستانی شوش به علاقمندان، دانشجویان، محققان، اصحاب رسانه، مدیران محلی، استانی و مدیران سازمان مرکزی و همچنین شناخت بهتر ظرفیت ها، کمبودها، فرصت ها و تهدیدهای این محوطه باستانی و نیز اعلام برنامه هایی که پایگاه در صدد اجرای آنها در این محوطه بود، در زمستان سال 87 با اعلان فراخوان، جلسه ای یک روزه در تالار عمومی فرهنگستان هنر (تهران) برگزار شد. در این جلسه محققین و مدیران اجرایی، دیدگاه های خود را در خصوص، اهمیت محوطه باستانی شوش، راهکارها و معضلات، ارائه نمودند. برای آگاهی یافتن دیگران از محتوای این جلسه، تمامی مقالات و سخنرانی های ارائه شده، تصحیح شده و آماده انتشار است.

- تلاش برای ثبت جهانی محوطه باستانی شوش: شوش یکی از مهمترین معیارهای تطبیقی مطالعات باستان شناختی در منطقه خاورمیانه و جهان است و فی نفسه ظرفیت و شایستگی معرفی به یونسکو جهت قرار گرفتن در فهرست میراث جهانی را دارد. از طرفی سازمان میراث، در هر سال تنها یک سهمیه برای معرفی به میراث جهانی دارد. اگر این یک سهمیه به خوبی به یونسکو معرفی نشود، نه تنها آن اثر به ثبت جهانی نمی رسد بلکه ایران سهمیه خود را در آن سال از دست می دهد، لذا باید آثاری به یونسکو معرفی شوند که مطالعات و بررسی های علمی آنها به دقت صورت گرفته و پرونده معرفی آنها بدون ایراد باشد. خوشبختانه محوطه باستانی شوش، ظرفیت و قابلیت این معرفی را دارد، اما مشکل آن است که مقدمات و بررسی های علمی جهت تهیه و تدوین پرونده انجام نشده است. اینجانب هم در کمیته معرفی میراث جهانی حضور داشته و هم در تهیه و تدوین پرونده جهانی سازه های آبی تاریخ شوشتر یکی از اعضای اصلی تدوین نهایی این پرونده بوده ام. لذا اولویت بندی برنامه های پایگاه شوش، در راستای اجرای طرح های مطالعاتی و عمرانی، با نگاه آماده سازی برای ثبت جهانی محوطه باستانی شوش بوده است.

- تلاش در جهت استفاده از ظرفیت های علمی و اجرایی بومی: یکی از مشکلاتی که اغلب طرحه با آن مواجه اند عدم استفاده از توان بالقوه موجود در محل است. پایگاه در جهت استفاده از این توان، در دو نوبیت( اردیبهشت 87 و دی 87 ) نسبت به شناسایی افراد و شرکتهایی که جهت انجام طرح های مطالعاتی و اجرایی، می توانستند پایگاه را کمک کنند، اقدام کرد. برای طرح های اجرایی، داشتن ضوابط سازمان برنامه و بودجه سابق و معاونت برنامه ریزی ریاست جمهوری فعلی، الزامی است. متاسفانه از میان شرکت هایی که در شوش و یا شهرهای پیرامونی شناسایی شدند تنها یک شرکت شرایط اولیه را دارا بود، لذا شرکت مذکور به استان خوزستان معرفی شد، اما بر اساس اعلام استان، این شرکت، شرایط عقد قرارداد را دارا نبود.

البته هم اکنون، در طرح ساماندهی کاخ شائور، از یکی از کارشناسان بومی استفاده شده است. پایگاه امیدوار است با ارتقاء شرکتهای مذکور و تمهیداتی که مسئولین استان خوزستان فراهم می آورند، زمینه به کارگیری متخصصین محلی و بومی که امتیازات زیادی را در پی خواهد داشت (توجه و آشنایی بیشتربا آثار و محوطه، آشنایی بهتر با فرهنگ و مردم محلی، پایین بودن احتمالی هزینه ها، دلسوزی و توجه بیشتر) فراهم گردد.

برنامه هایی که مقدمات آنها جهت اجرایی شدن (مطالعات اولیه و رایزنی جهت تامین اعتبار) انجام شده است :

- سامان دهی اشیاء تاریخی انبارهای قلعه شوش: طی بازدیدهای مکرر فنی از انبارهای درون قلعه، و مشاهده وضعیت و شرایط نامطلوب نگهداری این آثار مهم، طرح ساماندهی و حفاظت اضطراری شامل، تهیه عکس، تکمیل پرسشنامه برای هر شئی، تعویض قفسه ها و کارتونها، حفاظت اضطراری اشیاء و سرانجام طبقه بندی و استقرار جدید آثار، تهیه و مجری فنی آن معرفی و پیشنهاد شده است. اداره موزه ها با استقبال از انجام این طرح مهم، اعتبار لازم را تهیه خواهد کرد. این طرح باید مرحله به مرحله و بدون شتاب زدگی و با تامل و دقت فراوان صورت گیرد.

- ایجاد سایت موزه شهر پانزدهم: بر روی محوطه تپه باستانی، گودال بزرگ و وسیعی توسط فرانسویان در سالهای گذشته حفاری شده است. آثار این بخش از تپه که معروف به شهر پانزدهم است مربوط به معماری قبل از آریایی ها یعنی تمدن و فرهنگ ایلامی است. به خاطر قدمت و نوع آثار، باید در مرحله اول، مطالعات لازم جهت ایجاد سایت موزه شهر پانزدهم انجام شود و در مرحله اجرای عملیات، با پوششی برگشت پذیر و هماهنگ با کل محوطه و منظر، نسبت به مرمت و حفاظت و معرفی صحیح و علمی این بخش از تپه باستانی، اقدام گردد. خوشبختانه مطالعات اولیه این اثر، طی 14 ماه گذشته مستمرا انجام شده و 4 گزارش علمی، جهت اجرایی شدن این طرح آماده شده است. مدیر فنی طرح نیز کسی خواهد بود که با فرانسویان در همین مکان حفاری نموده است.

- ارائه نتایج طبقه بندی کتییبه های قلعه شوش: طی سالهای گذشته، یکی از متخصصین ایرانی در حوزه خط میخی ایلامی، حدود 2500 کتیبه ایلامی را که در اوایل کاوشهای فرانسویان، معرفی و ترجمه شده بود، با اصل کتیبه های موجود، تطبیق داده و طبقه بندی جدیدی را انجام داده اند. لازم است این کار مهم ادامه یافته و بخش انجام گرفته قبلی نیز، به صورت نمایشگاهی در درون قلعه و ی در موزه شوش، به عنوان تالار کتیبه ها، به علاقمندان معرفی شود. مقدمات آغاز این کار پژوهشی(مذاکره با متخصص مورد نظر، رایزنی جهت تعیین اعتبار پژوهشی و همچنین تعیین کاربری های جدید فضاهای درون قلعه) انجام شده است.

- دیوار شرقی کاخ آپادانا: یکی از مهمترین بخش های محوطه باستانی و کاخ آپادانا، بقایای دیوار شرفی این کاخ هخامنشی است که سالها قبل بخش هایی از آن خوانا سازی شده و در این مرحله لازم است با سفارش دادن و تهیه آجرهایی با ابعاد دوره هخامنشی، زیر نظر همان استاد باستان شناس ایرانی، کار آغاز گردد. اجرایی شدن این طرح مهم، تاثیر بسیار زیادی در منظر محوطه باستانی و همچنین شهر شوش خواهد داشت.

- موریانه زدایی قلعه و محوطه پیرامونی آن: یکی از مشکلات اصلی قلعه و محوطه پیرامونی و حتی کاخ شائور که در آن سوی رودخانه قرار دارد، وجود موریانه ها در این محوطه و شیوع آنهاست. باید دانست، متخصصین، روش های قدیمی همچون سم زدایی را دیگر تجویز نمی کنند. خوشبختانه در دو مجموعه مهم باستانی کشور، متخصصین داخلی، آخرین روش های مورد استفاده جهت مهار و کنترل موریانه ها را که معروف به روش تاخیری است، انجام داده اند. طی جلسات مکرر، طرح موریانه زدایی تهیه و تصویب شده و مجری آن نیز انتخاب و معرفی شده است. این طرح که طی مراحل مختلف انجام خواهد شد، حدود 3 سال طول خواهد کشید.

- اجرای مرحله اول طرح مرمت قلعه: طرح مذکور که کلیات آن در جلسه هیات راهبردی سال گذشته، به تصویب رسیده است، با تامین اعتبار و تصحیح و تکمیل و تعیین اولویت های معرفی شده، سند قابل قبولی خواهد بود برای آغاز به کار مرمت علمی قلعه شوش. کلیات این طرح به تصویب رسیده است.

- تهیه بانک تصاویر هوایی: از زمان محمد شاه قاجار و مساحی تعدادی از شهرهای ایران بوسیله افسران روسی، تا پرواز هوایی اشمیت در آستانه جنگ جهانی دوم و تهیه عکس های هوایی از شهرها و آثار مهم ایران و همچنین تهیه عکس های هوایی دقیق توسط سازمان نقشه برداری کشور و ارتش، سالها گذشته است.در طی این سالها، مجموعه بی نظیری از عکس های هوایی مربوط به شوش، البته به صورت پراکنده، فراهم شده است. پس از رایزنی های لازم، مقدمات گردآوری عکس های مذکور، به همراه تصاویر ماهواره ای مربوط، در ساختاری رایانه ای، فراهم شده است.

- انتشار ویژه نامه پژوهشی شوش: با کمک اساتید داخلی و خارجی، مقالاتی در خصوص شوش و آثار آن، جمع آوری شده است. این مجموعه در مرحله ویرایش قبل از چاپ است.

- راه اندازی سامانه شوش: طراحی سامانه(سایت رایانه ای) شوش انجام شده است. پس از استقرار رایانه های خریداری شده پایگاه، راه اندازی و بارگذاری این سامانه به مرحله اجرا درخواهد آمد.

در پایان چند نکته را متذکر می شوم.

- مجوز ساخت هتل امیر زرگر که توسط کارشناس شما و در دوره ریاست شما صادر شده است اقدامی نادرست و غیر علمی است. همه باستان شناسان به شدت با این اقدام غیر قانونی مخالفت کرده اند. مخالفت ما با ساخت این هتل باعث شکایت صاحب هتل از شخص بنده شد. در طول 11 ماه که جلسات دادگاه و لایحه نویسی طرفین درگیر، یعنی ما و صاحب هتل در جریان بود، دفتر حقوقی سازمان خوزستان، به دستور شم هیچگونه کمک حقوقی به پایگاه نکرد. خوشبختانه دفتر حقوقی سازمان مرکزی میراث، صدور مجوز ساخت هتل امیر زرگز را در عرصه باستانی شوش، در دوره ریاست شما، کاری غیر قانونی دانسته و تقاضای تعقیب قانونی و صدور دادخواست برای متهمین و مسببین آن نموده است.

- حقوق کارشناسان پایگاه که به مدت 17 ماه فعالیت داشته اند، از سوی سازمان میراث تهران به صورت ابلاغی به خوزستان و دفتر شما ارسال شد اما به دلیل آنکه پایگاه با اقدامات غیر علمی و نادرست شما مخالف بود، شما نیز ناعادلانه از پرداخت حقوق قانونی و شرعی کارشناسان پایگاه جلوگیری کردید. هنوز این حقوق، پرداخت نشده است.

- مشکل ساختمان نیمه کاره ترمینال را با مذاکرات مفصل در دفتر حقوقی سازمان در تهران و با شهردار محترم شوش، به مرحله خوبی رساندیم اما شما برخلاف قول و قرار گذاشته شده، در هر سه جلسه ای که برای حل نهایی این معضل در دفتر تهران و با حضور مدیر کل حقوقی سازمان و شهردار شوش تشکیل داده شد، شرکت نکردید تا این معضل همچنان شوش و آثار آن را تهدید نماید. مدیریت شما در طول این سالها با اشتباه کاری های بسیاری روبرو بوده است. در مدتی که مسئولیت اداره پایگاه های کشور را بر عهده داشتم، گزارشات زیادی در خصوص پایگاه های خوزستان به ستاد تهران می رسید که حاکی از این اشتباه کاری ها بود. بنده مطلقا قصد پرداختن به آنها را ندارم اما برادر عزیزآقای محمدی، آثار باستانی و تاریخی ایران، ملک شخصی ما نیست که به صورت سلیقه ای، تفننی، و یا به صورت سعی و خطا به آن مشغول شد.

دکتر محمد رضا چیت ساز
ُسرپرست پیشین پایگاه شوش شهریور 88

شهر: 
دسته بندی: 

دیدگاه‌ها

افزودن یک دیدگاه تازه