آهوان منطقه میشداغ خوزستان به لحاظ ژنتیکی بررسی نشده اند

مجتبی گهستونی: منطقه شکار ممنوع ميشداغ استان خوزستان با وسعت 60 هزار هکتار در غرب رودخانه کرخه و در 45 کیلومتری شمال غرب سوسنگرد واقع شده است. با گذر از جاده میانی جنگل‌های «ام‌الدبس»، به رشته تپه‌هایی می‌رسیم که به میشداغ معروف هستند. از تپه که بالا می‌رویم به جنوب که نگاه می‌کنیم منطقه‌ای پوشیده از تپه‌های رملی و هزاران درخت متراکم را تا دور دست می بینیم. میشداغ از شمال به روستای «بیت راشد»، از جنوب به روستای «ابوحلاج»، از شرق به تپه ماهورهای «الله اکبر» و از غرب به «تنگه چزابه» در مرز ایران و عراق و در بخش شمالی، به دشت «چنانه» و امتداد جنوبی «دشت عباس» و «دشت فکه» و «رقابیه» نیز محدود می‌شود.

اما در منطقه میشداغ گونه‌ای از آهوها زندگی می‌کند که تاکنون به لحاظ ژنتیکی بررسی نشده‌اند. از جمله ویژگی‌های ظاهری این آهو ناپیدابودن گواتر آنها و راست بودن گردن این آهو بر خلاف سایر گونه‌ها که از گردن‌های کمان دارند، است. به دلیل کاهش روزافزون جمعیت آهوی ایرانی در کل گستره پراکندگی آن در جهان، اين گونه در رده «نزديک به تهديد» در سال 2003 به رده «آسيب پذير» در طبقه بندي سال 2006 اتحادیه جهانی حفاظت طبیعت (IUCN) انتقال يافته است. به گفته شاهدان عینی، در دهه‌های پیش گله‌های بزرگ آهو در این منطقه و «شعيبيه» شوشتر، «دشت الباجي» اهواز، «پشمينه زار» انديمشک، «ديمه» رامهرمز، «آهودشت» و «چغازنبيل» مشاهده می‌شد.

«غلامحسین کوهستانی» یکی از شهروندان اهوازی با اشاره به اینکه در دهه 1350 از دو بچه آهو حفاظت کرده و آنها را در خانه بزرگ کرده گفت: من به دلیل اینکه راننده ماشین سنگین بودم، روزی در جاده متوجه شدم یک بچه آهو توان حرکت ندارد و آهویی دیگر در گرداگرد او در حرکت است. به همین دلیل آنها را به اهواز بردم و مدت 6 سال از آنها مراقبت کردم. وی گفت: اسم این دو آهو را غزال و غزاله گذاشتیم. آنها با ما غذا می‌خوردند و با ما می‌خوابیدند. از آنها مثل بچه خودمان مراقبت می‌کردیم. آنها هم به ما عادت کرده بودند. بعد از اینکه بزرگ شدند و شاخ درآوردند و باید به طبیعت باز می‌گشتند، دیگر امکان نگه داشتن این آهوها فراهم نبود و به همین دلیل آنها را به یکی از دوستان که در روستا باغ داشت تحویل دادیم.

«سید باقر موسوی» محیط بان میشداغ که تنها محیط بان منطقه است و تمام زندگی خود را وقف حمایت از محیط زیست منطقه کرده است و خود بارها از آهوان منطقه میشداغ عکسبرداری کرده گفت: حدود نه سال پیش 10 تا 15 آهو در منطقه میشداغ وجود داشته است و من حتی قبل از اینکه وارد سازمان حفاظت محیط زیست بشوم، به دفعات زیاد اداره محیط زیست شهرستان دشت آزادگان را از وجود این چند آهو با خبر کردم اما همکاران هیچ وقت حرف مرا باور نکردند.


این محیط بان افزود: بالاخره به یاری خدا با الطاف توجهات ضامن آهو و ائمه اطهار علیهم السلام، با تصویربرداری از آن تعداد انگشت شمار، همکاری خود را با اداره کل محیط زیست خوزستان از سال 1385 آغاز کردم و با وجود تمام مشکلات از جمله نبود امکانات، نیروی انسانی و خشکسالی، تا به امروز هم به تنهایی از آهوها و حیات‌وحش میشداغ حفاظت می‌کنم.

وی اظهار داشت: خوشبختانه در حال حاضر و بعد از گذشت تقریبا یک دهه جمعیت خوبی از آهو در منطقه به وجود آمده است. موسوی با ابراز نگرانی یادآور شد: این نوع آهو به لحاظ ژنتیکی هنوز به درستی شناسایی نشده است. اما جای سوال است چرا در زمانی که جمعیت خوبی از آهو در منطقه وجود داشت و هنوز به این تعداد انگشت شمار نرسیده بود، کسی برای شناسایی آن اقدام نکرد. این محیط بان که در تمام ساعات شبانه روز به مراقبت از منطقه می‌پردازد با بیان اینکه «بهترین دوست من کسی است که برای طبیعت و حیات وحش دلسوزی کند» گفت: از کلیه متخصصان و اساتید محترم دانشگاه‌ها خواهشمندم جهت شناسایی این نوع آهو وارد عمل شوند و گونه یا زیرگونه جدید را ثبت کنند. من در تمام تحقیقات مراحل میدانی با آنها همکاری خواهم کرد.

اما «احمدرضا لاهیجان‌زاده»، مدیرکل محیط زیست خوزستان نیز با اشاره به اهمیت آهوی میشداغ گفت: خوشبختانه سازگاری این آهو با منطقه بسیار خوب است به گونه ای که حتی در طول هشت سال جنگ تحمیلی که در این منطقه دوران اوج خود را طی می‌کرد، بلایی بر سر این گونه از آهو نیامد. لاهیجان زاده گفت: برای این محوطه یک پاسگاه محیط‌بانی ایجاد شده است و از سوی محیط بانان مراقبت لازم به عمل می‌آید.

گفته می‌شود که مهندس «علی اکبر کاوه» که در سال‌های 1991 و 1992 برای احیای گونه‌های نادری از جمله آهوی ایرانی گام‌های مهمی برداشته و به منطقه میشداغ سفر کرده است، با مشاهده آهوی منطقه میشداغ، به سرعت متوجه تفاوت این آهوها با سایر آهوهای شرق زاگرس شده است. کاوه یکی از متخصصان آهو در سطح کشور است که در حال حاضر یک سایت تکثیر در اسارت آهو و قوچ و میش را مدیریت می‌کند.

رژیم غذایی آهوی ايراني

همچنین سیدباقر موسوی آذر 1389به همراه «روشنا بهباش»، «محمود رضا همامی»، «مهري ديناروند»، «خديجه خاكجسته» و «بهرام حسن‌زاده كيابی» از گروه محیط زیست دانشگاه آزاد اسلامی اهواز، مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي خوزستان، دانشكده علوم زيستي دانشگاه شهيد بهشتي تهران به بررسی رژیم غذایی آهوی ايراني در منطقه شكار ممنوع ميشداغ پرداختند که مقاله آنها در شانزدهمين كنفرانس سراسري و چهارمين كنفرانس بين المللي زيست شناسي ايران (دانشگاه فردوسي مشهد-شهريور89) ارايه شد.

این بررسی در طول يك سال (از مهر 1386 تا مهر 1387) با استفاده از روش مشاهده مستقیم روی 91 آهو انجام شد و مشخص شد كه آهوان از حداقل 20 گونه گیاهی متعلق به 11 خانواده تغذیه می‌کنند. برخي از گياهان بيشتر مورد توجه آهوان بودند كه از آن جمله مي‌توان به «استبرق»، «كهورك»، «باتلاقي شور»، «كهور پاكستاني»، «بارهنگ»، «نعنايي» و «اسكنبيل» اشاره کرد.

11 عامل باعث کاهش آهوان ميشداغ

با این حال نتايج تحقيقات منتشر شده نشان مي‌دهد که 11 عامل، بقای آهوي ايراني منطقه ميشداغ را تهديد مي‌کند و باعث کاهش جمعيت آن شده است.

1- جنگ تحميلي که باعث کشته شدن يا گريختن آهوان و همچنين مجهز شدن شکارچيان و افراد محلي به اسلحه‌هاي جنگي شد.

2- حضور عشاير که به منطقه کوچ مي‌کنند و چراي دام آنها، که علاوه بر صدمه زدن به پوشش گياهي و رقابت غذايي با گونه‌هاي وحشي، منطقه را ناامن کرده و حرکت شن‌هاي روان را نيز سريع‌تر مي‌کند.

3- کم بودن بارش و کاهش دبي منابع آبي در فصل خشک.

4- تغییر کاربری اراضي که طي سال‌هاي آتي مي‌تواند سيماي منطقه را به طور کلي دگرگون کند. همچنين توسعه برنامه‌هاي عمراني در جريان توسعه شبکه آبياري و زهکشي سد کرخه درون منطقه.

 
 

5- وجود پادگان‌هاي نظامي و جاده ترانزيتي در منطقه.

6- شکار غير مجاز آهو با نورافکن در شب يا تعقيب با موتورسيکلت.

7- زنده‌گیری بره آهو توسط چوپانان.

8- کاهش شدید امنيت به سبب نبودن پست‌هاي محيط باني در منطقه و فاصله زياد از مرکز حوزه استحفاظي.

9- استفاده مشترک از منابع آب منطقه توسط گله‌هاي دام اهلي و وحوش به ويژه آهو که مي‌تواند منجر به انتقال بيماري شود.

10- وجود حيوانات طعمه خواري مانند گرگ به عنوان دشمن طبيعي.

11- جذب طبیعت‌گردان با توجه به تفريحگاه بودن منطقه، که اين امر علاوه بر ايجاد ناامني در منطقه، آلودگي محيط را نيز در پي خواهد داشت.

 

شهر: 
دسته بندی: 

افزودن یک دیدگاه تازه