از صدور مجوز تخریب بنای سرای عجم تا حمایت شهردار از بنا

مجتبی گهستونی: سرای عجم خیابان سیروس اهواز که تا کمتر از یک دهه پیش محل رفت و آمد تجار مرکزی ترین خیابان های بازار این کلان شهر بود در آستانه تخریب کامل توسط مالک خود است. تاکنون سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری و شهرداری اهواز برای این بنای در وضعیت خطر هیچ گونه اقدام مرمتی و دیگر اقدامات پیشگیرانه انجام نداده است. سرای عجم در سال ۱۳۸۲ با شماره ۱۰۸۷۵ به ثبت رسید که کرمعلی مهدیان از معروف ترین خیرین مدرسه ساز و از سرمایه داران اهواز با خرید این بنا در سال ۱۳۸۵ تلاش های بسیاری کرده تا این بنا را از فهرست آثار ملی خارج کند.

لوکیشن سرای عجم در تعدادی از داستان های پیش از انقلاب به خصوص رمان "همسایه ها"ی مرحوم احمد محمود بارها تکرار شده است. کرمعلی مهدیان با طرح شکایتی مبنی بر اینکه اداره کل میراث فرهنگی در هنگام ثبت بنا از وی اجازه کسب نکرده است موفق شد یکی از زیباترین بناهای تجاری دوره قاجار را از فهرست آثار ملی خارج کند. در گذشته سرای عجم متعلق به افرادی چون حاج حسن عجم، حشمتیان ، بم پور بود که بعدها بخش عمده بنا به مهدیان فرخته شد.

کرمعلی مهدیان از سال ۱۳۸۵ پیگیری های خود را برای دریافت پروانه تخریب سرای عجم آغاز کرد که در نهایت این مجوز در سال ۱۳۸۸ صادر شد اما از آنجایی که ۳۰۰ متر از این بنای ۱۲۰۰ متری در مالکیت شخصی به نام "بم پور" از دیگر بازاریان معتبر اهواز است و با مهدیان اختلاف ملکی قضایی دارد تاکنون فرصت تخریب سرای عجم پیش نیامده است. بنا به گفته عده ای از کسبه ، در سال ۱۳۹۰ مالک در ادامه اقدامات قانونی خود برای تسریع در کسب پروانه تخریب با در اختیار گرفتن چند کارگر اقدام به تخریب عمدی سقف دو حجره در سمت شرقی بنا نمود.

مهدیان از املاک متعددی در اهواز برخوردار است که در نیمه دوم دهه ۸۰ موفق شد یک بنای تاریخی دیگر را در مرکز شهر اهواز که به بالکن مهدیان معروف است و در فهرست آثار ملی به همین نام ثبت شده بود را برای همیشه تخریب کند و به جای آن آپارتمان بسازد.

اهمیت سرای عجم از آنجایی برجسته می شود که این بنا در خیابان سیروس و قلب بازار اهواز واقع است و سنگ بنای آن زمانی گذاشته شد که ناصرالدین شاه به معین التجار بوشهری مجوز کشتیرانی در رودخانه کارون داد.
درهای حدود ۲۰ حجره داخلی این سرا همگی بسته اند و تنها در ورودی آن یک کارگاه کوچک رنگرزی فعالیت می کند. همچنین در بیرون سرای عجم ۱۰ حجره دیگر رو به خیابان وجود دارد که کسب و کار در آنها جاری است.
با وضعیت پیش آمده سازمان میراث فرهنگی موظف است کلیه اقدام های مرمتی لازم را انجام بدهد و نسبت به حفاظت از این بنا کوتاهی نکند.

بنای سرای عجم از لحاظ معماری منحصر به فرد و بنایی یک طبقه است و دارای آجر چینی، ستون‌های حجاری شده، حجره‌های متعدد، سنگ‌فرش و در و پنجره چوبی است. یک عضو هیت مدیره انجمن دوستدران میراث فرهنگی تاریانا خوزستان به گفت وگوهای خود با بسیاری از کسبه و همسایگان این بنا اشاره کرد و گفت: آنها از نحوه رفتار کرمعلی مهدیان با میراث فرهنگی این شهر ابراز نگرانی کردند و از ایشان خواستند که به جای تخریب سرای عجم در حفظ و نگهداری و رونق دادن آن بکوشد تا نسل های بعدی ایشان را به نیکی یاد کنند.

سعید محمدپور افزود: در دیدار با شهردار منطقه یک شهر اهواز که خود با میراث فرهنگی آشنا بوده و از تاثیر صنعت گردشگری مطلع بود دل نگرانی های خود را با ایشان در خصوص روند تخریب در بافت مرکز شهر اهواز در میان گذاشتیم و خواهان جلوگیری از روند روبه رشد تخریب بناهای با ارزش و مشارکت شهرداری در این مورد شدیم. وی یادآوری کرد: شهردار منطقه یک با اشاره به حقوق مالکانه که به هیچ وجه نمی توان سند مالکیت فردی را نادیده گرفت به محدودیت های پیش روی خود و مسئولیت های قانونی اش اشاره کرد.

رئیس انجمن دوستداران میراث فرهنگی تاریانا خوزستان اظهار داشت: مالک سرای عجم در نامه ای به تاریخ ۱۳۹۱ با استناد به ماده ۵۵ که به مسئولیت های رفع خطر می پردازد از شهرداری خواسته که مجوز تخریب بنا را صادر کند چون او خود را از زمان تحویل آن نامه به شهرداری در صورتی که برای شهروندی آسیبی بوجود بیاید سلب مسئولیت کرده است. در این نشست شهردار منطقه یک متذکر شد و گفت: سازمان میراث فرهنگی اگر بنایی را ثبت می کند باید در مرمت و حفاظت از آن نهایت تلاش و کوشش را انجام بدهد که دچار تخریب روزمره و فرسایش نشود. در این مورد رها کردن بناها جز تخریب عمدی یا طبیعی دستاورد دیگری به همراه نخواهد داشت.

محمدپور با اشاره به دغدغه دوستداران میراث فرهنگی که برای جلوگیری از تخریب سرای عجم به شهرداری منطقه یک اهواز مراجعه کرده بودند به نقل از شهردار منطقه یک اهواز گفت: در صورتی که اداره کل میراث فرهنگی خوزستان پای کار بیاید و نظرات تخصصی خود را برای مرمت و کاربری در شان بنا اعلام نماید من حاضرم با مالک صحبت کرده که شهرداری هم حاضر به مشارکت در این خصوص خواهد بود. در این دیدار داود دارابی شهردار منطقه یک از سرای عجم به عنوان بهترین مکان برای عرضه صنایع دستی نام برد و گفت: از نظر من اگر این مکان به بازارچه تولید و عرضه صنایع دستی و بومی تبدیل شود قطعا ارزش آن فراوان خواهد بود.
 

شهر: 

دیدگاه‌ها

براستی چقدر از این بناهای جدید که در گوشه وکنار کشور ساخته میشود برای آیندگان جذابیت خواهد داشت و ماندگار است؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟کاش ارزش معنوی بناهای گذشته را بدانیم و در حفظ ونگهداری آن بکوشیم.وبناهای جدید را گونه ای بسازیم که نمادی از معماری ایرانی باشد وماندگار برای آیندگان .

افزودن یک دیدگاه تازه