بافت مسکونی تجاری شهر شوشتر با ترک‌خوردن بخش‌های مرمت‌نشده سازه‌های آبی تهدید می‌شود

گهستونی، فعال میراث فرهنگی خوزستان در گفت‌وگو با «شهروند»: سقف مرمت‌نشده تونل بلیتی ریزش کرده و نیازمند مرمت فوری است حیدری، رئیس پایگاه جهانی سازه‌های آبی شوشتر در پاسخ به «شهروند»: بلیتی اصلا ترک‌نخورده، مسئولیت این تونل با سازمان آب و برق است علم‌الهدایی، معاون سازمان آب و برق خوزستان در گفت‌وگو با «شهروند»: بخشی از تونل ریزش‌کرده و از یک ماه پیش درباره ریزش هشدار داده شده زارع، استاد زلزله‌شناسی در گفت‌وگو با «شهروند»: این ترک‌ها می‌تواند با لرزه‌خیزی کم تا متوسط به‌تدریج توسعه یابد.

مهتاب جودکی - تونل ١٧٠٠ ساله «بُلِیتی» در سکوت ترک خورده و در حال ریزش است. ریزش این تونل که در سمت شرقی مجموعه آسیاب‌ها و آبشارهای سازه‌های جهانی شوشتر قرار گرفته؛ یعنی ریزش چند خانه مسکونی و مغازه، یک مدرسه و یک مسجد. پیش از این در‌ سال ٨٦ ریزش بخش‌هایی از این تونل باعث تخلیه بخشی از خانه‌ها و مدرسه‌های ساخته‌شده در حریم سازه‌های آبی شده بود. در عکس‌های تازه این تونل، ترک‌هایی بر دیواره تونل دیده می‌شود، بخش‌هایی از آن ریخته و وضع این سازه دستکند ساسانی در شأن یک اثر تاریخی به نظر نمی‌رسد. حالا کارشناسان اعلام می‌کنند که بخش‌های آسیب‌دیده این پل تاریخی باید هر چه زودتر انجام شود وگرنه خطر دامن بافت مسکونی شهر شوشتر را خواهد گرفت. در سال‌هاي گذشته، بارها كارشناسان نسبت به ريزش اين تونل هشدار داده و تأكيد كرده بودند كه بخش‌هاي ساخته‌شده روي تونل؛ خانه‌ها و مدرسه و میدان و مسجد بايد برداشته شوند و عمليات استحكام‌‌بخشي در اين تونل انجام شود اما اداره میراث فرهنگی هنوز موفق نشده این ساختمان‌ها را که در گذشته در حریم سازه‌های جهانی ساخته شده، خریداری کند.

تونل بليتي، بزرگ‌ترين تونل مجموعه‌ تاريخي‌ آبشارهاي شوشتر است كه ساخت‌وساز بی‌رویه در سال‌های گذشته و تردد ماشين‌هاي سنگين، آسيب‌هاي بسیاری به آن وارد کرده؛ به‌طوری که حتی ضخامت سقف تونل به نیم متر رسیده است. تونل از زير محله‌اي به نام «بليتي» عبور مي‌كند و به همین دلیل به این نام معروف شده است. کار بلیتی که ازجمله سازه‌های تاریخی آبی خوزستان به حساب می‌آید آبرسانی از پشت پل بند گَرگَر به آسیاب‌های ضلع شرقی مجموعه و سرریز اضافه آب رودخانه است. این تونل که به صورت دستکند حفر شده حدود یک کیلومتر  طول و ارتفاعی بین ٧ تا ١٠ متر دارد. این‌جا صحبت از بیشتر از یکصد متر از این تونل است که مرمت نشده، بخشی از آن ریخته و یا ترک خورده است.

مجتبی گهستونی، دبیر و سخنگو انجمن دوستداران میراث فرهنگی تاریانای خوزستان خبر را اعلام کرد: «بخش‌هایی از تونل بلیتی ریخته و باید هر چه زودتر مرمت شود.» او به «شهروند» می‌گوید:  «در ‌سال ١٣٨٤ بخشی از تونل دستکند و باستانی بلیتی ریزش کرد و این بار پس از یک دهه بخش‌های دیگری از تونل با ریزش مواجه شده و به تهدیدی برای بافت مسکونی- تجاری شهر شوشتر تبدیل شده است.»

در حالی که پیش از این با تخریب ٢٤٠ متر از تونل بلیتی و مرمت آن در‌ سال ٨٩ از سوی سازمان آب و برق خوزستان با صرف هزینه‌ای بالغ بر حدود ١١‌میلیارد به اتمام رسید اما که بخش‌هایی از ١١٠ متر سقف مرمت نشده بلیتی ریزش کرده است. گهستونی درباره آخرین وضع این سازه دستکند چنین می‌گوید: «چندی پیش مشاهدات عینی و بازدید افراد مختلف مشخص کرد که بخش‌هایی از ١١٠ متر سقف مرمت نشده تونل بلیتی ریزش کرده است. تونل بليتي داراي ١٧ هواكش يا «سي سرا» است كه برخی از آنها مسدود شده و ازجمله عوامل تخریب تونل بلیتی همین مسدود‌شدگی است که به دلیل ساخت و سازها اتفاق افتاده است. فرسودگی‌ها در دهه ٨٠ باعث ریزش پل شد اما مرمت آن کامل انجام نشد تا حالا که بار دیگر سازه به خطر افتاده است.»

از سوی دیگر سخنگوی انجمن دوستداران میراث فرهنگی تاریانای خوزستان ادامه می‌دهد: «دفعه پیش وقتی تونل ریزش کرد تعدادی خانه را خالی کردند و مدرسه بلیتی برای همیشه تخلیه شد. سازمان میراث فرهنگی باید خانه‌های غرب و شرق سازه‌های آبی شوشتر را خریداری کند چون در حریم و عرصه اثر است اما هنوز از پس این کار برنیامده است.

اینطور که این فعال میراث فرهنگی خوزستان می‌گوید، اگر مرمت تونل به‌زودی انجام نشود خسارت ناگواری به دنبال خواهد داشت و علاوه بر جان مردم، خانه‌ها ریزش کرده و سازه‌های تاریخی که در فهرست میراث جهانی هم جای گرفته، آسیب جدی خواهد دید.

هرکس گفته، دروغ گفته

اما بیژن حیدری، رئیس پایگاه جهانی سازه‌های آبی تاریخی شوشتر تمام این خبر‌ها را رد می‌کند و به «شهروند» می‌گوید:  «هرکس که گفته تونل بلیتی ترک خورده و ریخته، دروغ گفته. اصلا ما مسئول تونل نیستیم، سازمان آب و برق مسئولیت دارد تونل ترک ندارد.»

او ادامه می‌دهد: «سازمان آب و برق خوزستان قراردادی برای مرمت تونل بسته بود که هنوز به میراث فرهنگی تحویل نداده است. ما هم پیگیر هستیم اما هرهفته خبری از وضع تونل منتشر می‌کنند و دردسر درست می‌کنند. من درباره این تونل هیچ توضیحی ندارم. قراردادی که بسته شده، مال همان زمان مرمت قبلی است. متولی اصلی این تونل وزارت نیرو است نه ما.»

آبان ‌سال ٨٩ بود که طرح علاج بخشی اضطراری تونل بلیتی به اتمام رسید. آن‌سال ازسوی سازمان آب و برق خوزستان اعلام شد که ١٢٠متر از تونل که درشرایط بحرانی بود، به صورت اضطراری درطول ١٢ماه مرمت شد. دراین طرح به میزان ٥٠٠ مترمکعب بتن الیافی و ٣٨٠٠ مترمکعب بتن سبک استفاده شد. براساس خبر سازمان آب و برق آن زمان مبلغ ١١‌میلیارد و٣٢٤‌میلیون ریال ازمحل طرح‌های عمرانی برای ترمیم بخش بحرانی تونل به‌عنوان طرح علاج‌بخشی اضطراری هزینه و برای تکمیل مرمت تونل مذکور مبلغ ٢٠‌میلیارد ریال هزینه پیش‌بینی شد.

بله، تونل ریزش کرده است

مهران علم‌الهدایی، معاونت منابع انسانی سازمان آب و برق خوزستان که تا پیش از‌سال ٩٢ دربخش مدیریت مهندسی عمومی سازمان  فعالیت می‌کرد، تأیید می‌کند که بخشی از تونل ریزش کرده و با خطر مواجه است. او به «شهروند» توضیح می‌دهد: «درآخرین وضع یک‌ماه پیش جلسه‌ای تشکیل شد و در آن‌جا توضیح داده شد که باز هم یک خروجی ریزش کرده است؛ این یعنی احتمال خطر وجود دارد و ریختن تونل ریزش خانه‌ها و مسجد و مدرسه را به دنبال دارد. به‌علاوه که فاضلاب‌های خانگی هم در سرعت‌بخشیدن به این فرسودگی نقش پررنگی دارد. ازسوی دیگر مصوب شده بود که تمام خانه‌های ساخته‌شده روی عرصه خریداری شود که هنوز این اتفاق نیفتاده است.»

علم‌الهدایی ادامه می‌دهد: «طول تونل یک کیلومتر است که زیر شهر شوشتر قرار گرفته و میدان اصلی شهر و یک مسجد و مدرسه و چند منزل مسکونی و مغازه بالای آن ساخته شده است. آن زمان در دهه٨٠ متوجه شدند سقف تونل که باید تا روی آسفالت ٤متر قطر داشته باشد، دربعضی جاها به زیر نیم‌متر رسیده بود و این باعث شد دریکی، دونقطه ریزش اتفاق بیفتد. بازه بحرانی ٣٠٠متر بود و بازه فوق بحرانی تونل در ١٢ماه علاج‌بخشی شد و کار تا ٨٩ به پایان رسید. بعد از آن مسئولیت بخشی از مرمت را موسسه گنجینه از سازمان آب و برق گرفت و انجام داد اما ١١‌میلیارد تومان بدهی بالا آورد.»

بهسازی و مقاوم‌سازی لرزه‌ای ضروری است

مهدی زارع، استاد زلزله‌شناسی پژوهشگاه بین‌المللی، زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله درباره احتمال ریزش تونل و دلایل ترک‌خوردگی‌ها به «شهروند» چنین توضیح می‌دهد: «منطقه شوشتر از نظر زمین‌ساختی منطقه‌ای فعال است و درمجاورت خمیدگی جبهه کوستان زاگرس و درمرز بین کوهپایه‌های زاگرس و پهنه چین‌خورده زاگرس قرار گرفته است. شوشتر از این دیدگاه درمجاورت پهنه لرزه‌خیز و البته درنزدیکی گسل شوشتر قرار گرفته که حدود ٦٥کیلومتر طول دارد.»

 براساس توضیح زارع توان لرزه‌زایی گسل شوشتر را می‌توان درحدود زمین‌لرزه‌هایی با بزرگای ٦ تا ٦,٥ ریشتر برآورد کرد:  «بنابراین میزان تخریب‌هایی درحد زمین‌لرزه بم نیز در سناریو بدترین حالت ممکن است درشوشتر و مناطق نزدیک آن قابل انتظار باشد.»

او با یادآوری زلزله ١٩٨٠ اندیکا درنزدیکی مسجد سلیمان به‌عنوان مهمترین زلزله تاریخی دراین منطقه که با بزرگای ٦ درمقیاس ریشتر رخ داده بود، ادامه می‌دهد: «این زلزله خسارت و زمین لغزش‌های متعدد به دنبال داشته است، اما آنچه به‌عنوان ترک‌ها در آثار و بناهای تاریخی شوشتر دیده می‌شود، در نگاه اول می‌توان به ناپایداری بناها و همچنین قرارگیری درمجاور رودخانه و جابجایی‌های پادگانه‌های آبرفتی نسبت داد.»

براساس توضیح این استاد زلزله‌شناسی این ترک‌ها می‌تواند با لرزه‌خیزی کم تا متوسط نیز به تدریج توسعه یابد. بنابراین «بهسازی و مقاوم‌سازی لرزه‌ای این بناهای تاریخی ازنظر حفظ میراث تاریخی خوزستان و ایران درشوشتر با توجه به میزان و نحوه تغییر مکان و لرزه‌خیزی درمنطقه الزامی است.»

 

شهر: 
دسته بندی: 

افزودن یک دیدگاه تازه