در پی توقف مرمت دو سازه از مجموعه منطومه سازه های آبی تاریخی؛ کمر سازه های آبی تاریخی شوشتر خم شده است

مجتبی گهستونی: رودخانه کارون در شوشتر به دو شاخه گرگر و شطیط تقسیم می شود. شاخه گر گر (دودانگه) که از داخل شهر عبور می کند و ار تاسیسات مختلف تاریخی آبرسانی برخوردار است. شاخه شطیط که به چهاردانگه هم معروف است از غرب به سوی جنوب شوشتر جریان دارد و در محلی به نام بندقیر با رودهای گرگر و دز منشعب شده و تشکیل کارون بزرگ را می دهند.

اما حالا بخشی از سازه های آبی تاریخی شوشتر به خوبی می دانند که دچار چه گرفتاری ها و ورم ها و خواب های پر از آشوب شده اند. این سازه ها در نتیجه عدم مراقبت و رسیدگی لازم دچار کهولت زودرس شده اند و رسیدگی نکردن به آنها یعنی مرگ تدریجی سازه هایی که در فهرست آثار جهانی ثبت شده اند و قرار است که دنیا به آنها افتخار کنند.

از زمان ثبت جهانی سازه های آبی تاریخی شوشتر در سال ۱۳۸۸ تاکنون مشکلات این سازه ها بیش ازپیش نمایان تر شده است و با وجود آغار مرمت هایی هرچند جزیی به منظور رفع بحران خطر اما ادامه مرمت ها با توقف همراه بوده است. وضعیت پیش آمده برای سازه های آبی تاریخی شوشتر به هیچ وجه خوشایند نیست و در حد یک مجموعه ثبت جهانی شده نیست چرا که از لحظه ثبت جهانی این مجموعه هیچ تحرک جدی در این سازه ها بوجود نیامده است.

اگرچه ثبت بدون چون و چرای سازه های آبی شوشتر در لیست آثار میراث فرهنگی جهان باعث افتخار است اما از آنجا که ثبت هر اثر یا مجموعه باید با معیارهایی همراه باشد عدم توجه به مشکلات پیرامونی این آثار، چگونگی ثبت این شاهکار بشری به جای مانده از دوران ساسانی را با ابهام هایی مواجه می کند.

پل بندی بر روذخانه دستکند گرگر
پل بند گرگر بر روی نهر گرگر، در شمال محوطه آسیابها احداث شده است. این سازه علاوه بر عملکرد به عنوان سد، یکی از دروازه های مهم شوشتر بوده که بخش شرقی شهر را به بخش غربی متصل می نموده است. این پل بند با شماره ۲۹۱۴ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.

در حالی که قرار بود مرمت های پل بند گرگر آبان ماه ۱۳۹۱ به پایان برسد و این پل برای عبور مرور مردم به طور کامل بازگشایی شود اما مرمت آن نه تنها تکمیل نشد بلکه متوقف هم گردید. این در حالی است که برای مرمت این اثر ماهها تلاش صورت گرفت تا مجوز ترک تشریفات مناقصه آن صورت بگیرد تا هرچه سریعتر مرمت آغاز شود ولی در نهایت شرایط پل به چنین روزی مبتلا شد.

در نتیجه توقف در عملیات مرمت در حال حاضر به تعداد و وسعت ترک های موجود در پل بند گرگر افزوده می شود. ضرورت بسته شدن پل و انجام نجات بخشی نهایی بسیار است. هر بار که ترک هایی در پل ایجاد می شود و با قیر پر شده اند ولی چند روز بعد مثل پسته خندانی باز می شوند. حتی سعی می شود که این درزها با ملات ها پر شوند اما پنهان کردن این درزها نه تنها مشکلی را حل نکرده بلکه بخش هایی از پل علاوه بر ریزش، نشست هم کرده اند و اختلاف سطح بوجود آمده است.
در صورت ریزش پل در نتیجه رفت و آمد بسیار تبعات آن زیاد و خسارت های جبران ناپذیری برای مردم و میراث فرهنگی بوجود خواهد آمد.

در بدنه پل سوراخ هایی ایجاد شد تا با تزریق بتن بخش های توخالی پر شده و استحکام بخشی در آن صورت بگیرد که این مهم نیز متوقف شده است و ماه ها است که داربست ها مهمان ناخوانده بدنه پل بند گرگر شده و علاوه بر تعرض به محوطه سیمای منظری پل را نیز مخدوش کرده است. با اینکه یک بار رییس پایگاه جهانی سازه های آبی تاریخی شوشتر که خود بومی این شهر نیست و به طور متمرکز در شوشتر مستقر نمی باشد در گفت و گویی عنوان کرد که وضعیت موجود سازه های آبی را به یونسکو ارایه خواهد داد اما از انجام این کار و محتوای آن گزارش اطلاعی در دست نیست.

تا زمانی که پل بسته شده بود همه عالم و آدم فشار می آوردند که پل بازگشایی شود ولی در حالی که یک لاین پل در شرایط بیمارگونه خود بازگشایی شده هیچ کسی سراغی از این پل نمی گیرد که پل گرگر در چه شرایطی به محل رفت و آمد خودروها تبدیل شده است. از سوی دیگر هم این پل ناقص مانده و هم اینکه در کنار بند میزان و بر روی رودخانه گرگر بدون توجه به تعهدات بین المللی پل شناوری نصب شده که اکوسیستم این رودخانه تاریخی و دستکند را تحت تاثیر قرار داده است.
تونل بلیتی؛ ناجی طغیان های فصلی

تونل بلیتی در سمت شرقی «مجموعه آسیابها و آبشارها» قرار دارد و کار این تونل آبرسانی از پشت پل بند گرگر به آسیاب های ضلع شرقی مجموعه و سرریز اضافه ی آب رودخانه است. بعد از ریزش بخش هایی از تونل دست کند بلیتی از شاخص ترین سازه های آبی تاریخی در سال ۱۳۸۸ که منجر به تخلیه مدرسه و چند باب خانه و واحد تجاری شد تکمیل بخش های دیگر آسیب دیده همچنان انجام نشده است.

با توجه به اهمیت موضوع و به منظور جلوگیری از خطرات احتمالی و خطرات های بعدی انتظار می رود هرچه سریع تر عملیات نجات بخشی در استان خوزستان از سر گرفته شود تا این آثار جهانی معطل اعتبارات ملی نبوده و از محل اعتبارات استانی تامین بودجه شود. در حال حاضر تونل بلیتی دچار گسیختگی در بنا است. پیمانکار این پروژه که مرمت گرگر را هم بر عهده دارد به دلیل نبود تامین اعتبار کار را متوقف کرده است لذا برای از سرگیری این مرمت اضطراری پیش بینی می شود که نیاز به سه و نیم میلیارد تومان بودجه است.

گفتنی است در نتیجه توقف مرمت پروژه، از ماهها قبل سیلاب های فصلی باعث از بین رفتن بخش هایی از تاسیسات شد که این موضوع خسارات فراوانی به پروژه وارد کرده است. نکته حائز اهمیت آنکه عملیات تخلیه کلیه ملک های مسکونی و تجاری که در عرصه سازه های آبی تاریخی قرار دارند و بخشی از آنها در معرض خطر جدی هستند به طور کامل پایان نیافته است.

یکی از کارشناسان سابق پایگاه سازه های آبی تاریخی شوشتر با اعلام اینکه پیوستگی و ارتباط سازه های آبی تاریخی شوشتر با یکدیگر نتیجه شناخت دقیق نیاکان ما از نیازهای خود و نیز برنامه ریزی جهت بهره برداری از منابع خدادی در اعصار آتی بوده است گفت: میتوان مدعی بود که نظام آبی شوشتر نمونه کامل و موفقی از " آمایش سرزمین " در منطقه می باشد که حداقل از ۲۵ قرن پیش تا کنون باعث توسعه پایدار در منطقه شده است.

حسین یوسفی فر افزود: با کمی مطالعه و دقت در عملکرد هر یک از بناهای آبی تاریخی شوشتر می توان به وجود ارتباط و تاثیر گذاری هر یک از آنها بر یکدیگر شد، بنحوی که اختلال در کار هر یک از آنها به سایر بناهای دیگر منتقل می شود.
این ویژگی منحصر به فرد سازه های آبی تاریخی شوشتر در مقایسه با سازه های آبی تاریخی سایر کشورهای جهان است که شرایط ثبت آن را در فهرست میراث جهانی یونسکو مهیا کرده است.

در حال حاضر هوازدگیری، فرسایش، عوامل جوی و اقلیمی، عوامل گیاهی، عوامل بیولوژیکی، آسیب های انسانی از قبیل احداث بناهای جدید با کاربری صنعتی، تخریب سازه های قدیمی و تبدیل فضاهای موجود به خرابه و زباله دانی، تغییرات شدید در سرعت و سطح جریان آب در زمان طغیان و یا فصول گرم و خشک از جمله آسیب های عمده در مجموعه محسوب می شوند.

در این شرایط لازم است که با تثبیت جداره ها، تونل ها، سازه آسیاب ها در برابر تخریب و فرسودگی بیشتر و بررسی گسترده پیرامون هیدرولوژی مجموعه و رفتار و تاثیرهای آب، ضوابط اختصاصی حفاظت از مهم ترین شاهکارهای نظام مهندسی آب که از دوران باستان تاکنون برجای مانده صورت بگیرد.

شهر: 
دسته بندی: 

افزودن یک دیدگاه تازه