فیلم «مادرکشی» بي‌پروا سياست‌هایي که ناشی از بی تدبیری است را به چالش مي‌كشد

سرانجام فیلم "مادرکشی" به کارگردانی "کمیل سوهانی" که مرکز استراتژیک نهاد ریاست جمهوری آن را حمایت کرد در سینما هلال اهواز به نمایش در آمد.  در آیین اکران یک روزه این فیلم، دکتر "کاوه مدنی" استاد دانشگاه امپریال کالج لندن، "هژیرکیانی" نماینده تشکل های محیط زیستی خوزستان و دکتر قمشی مشاور استاندار در امور آب و عضو هیت علمی دانشگاه شهید چمران اهواز سخنرانی کردند و اجرای برنامه را هم "مجتبی گهستونی" روزنامه نگار، دبیر و سخنگو انجمن دوستداران میراث فرهنگی تاریانا خوزستان برعهده داشت. مرضیه لرکی از فعالان محیط زیستی هم از دیگر برگزار کنندگان این برنامه بود. 

مجتبی گهستونی که به عنوان مجری در آیین نمایش فیلم مادرکشی حضور داشت گفت: کارگردان اثر شاخص مادرکشی به ‌عنوان یک پژوهشگر دغدغه اصلی‌اش صرفن آب نبود. آنچه دغدغه او بود بحث توسعه است و او با زبان هنر فیلمی می سازد که به بحران آب در ايران می پردازد و بي‌پروا سياست‌هایي که ناشی از بی تدبیری است را به چالش مي‌كشد. این فعال محیط زیست تاکید کرد: بناي کار ما برای نمایش این فيلم مبتنی بر سياسي‌كاري نيست چون بحراني كه فیلم از آن سخن مي‌گويد گريبانگیر همه مردم ایران است. بلایی كه عملا باعث شده چيزي به نام محيط زيست باقي نماند و مردم به خاطر خشك شدن رودها و درياچه‌ها با طوفان‌هاي شن، هواي غبارآلود و ترك محل سكونت‌شان به خاطر بي‌آبي دست و پنجه نرم كنند. 

گهستونی یادآور شد: در بحث مدیریت پروژه تعداد ده حوزه مدیریتی وجود دارد که اگر ما مسئله آب کشور را بررسی کنیم طبعاً می‌بایست همه موارد را باهم دیده شود. اما به راستی برای این مهم حوزه های ده گانه مدیریت یکپارچه، مدیریت محدود، مدیریت زمان، مدیریت هزینه، مدیریت ریسک، مدیریت کیفیت، ذینفعان و تدارکات را در دولت مدیریت کرده اند؟ دکتر کاوه مدنی، استاد مدیریت آب و محیط زیست امپریال‌کالج لندن از مهمانان این برنامه خودجوش بود تا در کنار نمایش فیلم مستند مادرکشی، که به تعبیری گزارشی دردناک از وضعیت حکمرانی آب در ایران است، از باورها و تفکرات غلط در حوزه مدیریت منابع آب و از نگرش غلط نسبت به توسعه و مدرنیته بگوید.

وی گفت: «اگرچه نگرش افراطی به سدسازی‌ها امروزه از سوی وزارت نیرو به مدد هزینه‌هایی چون خشک‌شدن تالاب‌ها و پدیده ریزگرد مورد بازنگری قرار گرفته اما درس چندانی از این موارد و تجربه‌های جهانی گرفته نشده، به طوری که از سدسازی به طرح‌های بزرگ و دهان‌پرکنی چون انتقال بین‌حوضه‌ای و شیرین‌سازی آب و دستیابی به آب‌های ژرف روی آورده می‌شود بدون آنکه توجه شود ماهیت همه اینها یکی است و در استفاده افراطی و بی‌ضابطه از تکنولوژی، هیچ فرقی بین چاه عمیق و پمپ نیست و همین می‌شود که ما از یک طرف آب‌های سطحی در تالاب‌ها و رودخانه‌ها را خشک می‌کنیم و از طرف دیگر باعث افت آب‌های زیرزمینی و نشست زمین می‌شویم. باید توجه کرد که نتایج تحقیقات من و دیگر کارشناسان این حوزه به طور مشخص در رابطه با حوضه آبریز زاینده‌رود نشان می‌دهد انتقال آب به این منطقه، محرک توسعه و باعث افزایش تقاضا بوده است. یعنی به جای کنترل تقاضا و منابع آب و مدیریت توسعه، عطش این منطقه را افزایش داده به‌طوری‌که ادامه این روند به وابستگی کامل این منطقه به تزریق آب از خارج از حوضه می‌انجامد که در درازمدت به زیان این منطقه خواهد بود. در واقع باید دانست اگرچه انتقال آب در وهله اول به زیان مناطق مبدأ و پایین‌دست مانند خوزستان است اما با وابسته‌کردن و ایجاد تقاضای اضافی، ضررهای جبران‌ناپذیری در مقصد باقی خواهد گذاشت. از این رو انتقال آب به اصفهان، یزد، کرمان، سمنان و دریاچه ارومیه، مشکلی محلی و منطقه‌ای نیست بلکه تمام کشور را درگیر خواهد کرد».

او با بیان اینکه بسیاری از سوءمدیریت‌ها در حوزه آب با وجود اشتباهات فراوان مدیریت، خارج از این حوزه و در سطوح دیگر مدیریتی گرفته یا تحمیل شده است، افزود: «باید دید چه مقدار از تصمیم‌گیری‌های اقتصادی، آمایش سرزمین، احداث سدها، راه و شهرسازی، نرخ رشد جمعیت و... در خارج از حوزه مدیریت آب گرفته شده و چه تأثیراتی بر این بخش داشته است».

مدنی با بیان اینکه خشک‌سالی امروز ما خشک‌سالی آب‌وهوایی و هیدرولیکی نیست بلکه خشک‌سالی اقتصادی- اجتماعی است، افزود: «خشک‌سالی اقتصادی- اجتماعی به معنی ورشکستگی آب است. یعنی نیازها و رشد تقاضای ما از توان منابع آبی‌مان پیشی می‌گیرد. این مسئله حتی در مناطق پرآب هم رخ داده است. بی‌توجهی به این مسئله باعث می‌شود درحالی‌که قدرت خشک‌سالی اخیر کمتر از خشک‌سالی‌های اواخر دهه ٧٠ و اوایل دهه ٨٠ بوده، یکباره سیستم آب ما به دلیل برداشت بیش از اندازه ناشی از درک غلط از توسعه از پا درمی‌آید و ما با خشک‌شدن رودخانه‌ها و تالاب‌ها و افت آب‌های زیرزمینی مواجه می‌شویم».

مدنی افزود: خوزستان تأمین‌کننده بخش زیادی از انرژی کشور است اما مشکلات مثال‌زدنی در حوزه آب به‌ویژه آلودگی منابع آب دارد که تاکنون مورد توجه قرار نگرفته است؛ باید توجه همه به این نکته جلب شود که نه‌تنها انتفاع از منابع خوزستان، که مشکلاتی چون پدیده ریزگردها و مصائب کشاورزانش هم مسئله ملی است. به همین دلیل مردم خوزستان باید در مقابل طرح‌های توسعه و سدسازی به صورت مستدل و علمی اعتراض کنند و در ارتقای فرهنگ محیط‌زیستی و آگاهی‌بخشی بکوشند».

او با تأکید بر فعالیت‌های مدنی و مطالبه‌گری مستدل،گفت: «در فضای کنونی که با هزینه‌هایی چون ازدست‌دادن تالاب‌ها و دریاچه‌ها، بالاخره حقوق شهروندی و تفکر محیط‌زیستی مطرح شده و این گفتمان در فضای جامعه شکل گرفته، باید با دوری از فضای احساسی با مطالبه‌گری و پرسشگری علمی و مستدل از کلیه طرح‌های مهندسی، الزامات انطباق با اصول محیط‌زیستی این پروژه‌ها را خواستار شد و با تعامل سازنده با دولت و در نظر گرفتن دغدغه‌ها و الزامات و نیازهای هر دو طرف به سمت مشارکت هرچه‌بیشتر مردم و کشاورزان در بحث مدیریت آب پیش رفت. دراین‌باره باید با آموزش اصولی و اطلاع‌رسانی علمی و ایجاد حساسیت در مردم نسبت به مسائل محیط‌زیستی، نقش مردم و مسئولیت‌پذیری شهروندان را ارتقا داد».

انتقال آب كارون براي كشاورزي

مشاور استاندار خوزستان در امور آب نيز در اين جلسه گفت: آب كافي براي مصارف شرب، بهداشت و صنعت در همه كشور وجود دارد و همه طرح هاي انتقال آب براي تامين آب كشاورزي اجرا مي شود. دکتر مهدي قمشي افزود: انتقال آب بين حوضه اي هيچ صرفه و توجيه از نظر منافع ملي ندارد و به جز ضرر چيزي عايد كشور نمي كند. وي اظهاركرد: بايد بپذيريم كه در يك كشور خشك زندگي مي كنيم و نمي توانيم همه اراضي خود را كشت كنيم.

عضو هيات علمي دانشكده علوم آب دانشگاه شهيد چمران اهواز همچنين نسبت به افزايش توفان هاي ريزگرد در كشور هشدار داد و گفت: پديده ريزگردها ناشي از ناديده گرفتن محيط زيست است كه در آينده گريبانگير همه كشور مي شود و بهداشت و سلامت را به خطر خواهد انداخت. وي با اشاره به برداشت بي رويه از آب هاي زيرزميني و سطحي در كشور اظهار كرد: نگاه ما به منابع آبي كشور بهره كشي صرف بوده، و نتيجه آن نيز بحران آب و خشك شدن تالاب ها و رودها و شكل گيري توفان هاي گرد و غبار است.

قمشي افزود: مستند 'مادركشي' توسط مركز بررسي استراتژيك نهاد رياست جمهوري ساخته شده و به نوعي نشان مي دهد اين دولت نخستين دولتي است كه به بحران آب توجه و نسبت به آن اعتراف كرده است اما انتظار داريم راهكاري براي اين بحران نيز اجرا شود. نماينده سازمان هاي مردم نهاد زيست محيطي خوزستان نيز گفت: با انتقال بي ضابطه و غيرقانوني آب رودخانه كارون مخالفيم. هژير كياني با بيان اينكه خوزستاني ها مخالف تامين آب شرب ديگر استان ها نيستند افزود: براي تامين آب شرب استان ها نيازي به اجراي طرح هاي انتقال آب ميان حوضه اي نيست و راهكارهاي علمي و كارشناسي ديگري براي اين مساله وجود دارد.
وي گفت: در مزايده سياسي سرشاخه ها، هر كدام از دولت ها عضوي از رودخانه كارون را قطع كرده است. كياني افزود: قرار است 21 ارديبهشت طرح بهشت آباد براي انتقال آب كارون به كرمان توسط دولت كلنگ زني شود، اين در حالي است كه سازمان حفاظت محيط زيست در سه مكاتبه مجزا اعلام كرده كه طرح بهشت آباد فاقد مجوزهاي زيست محيطي است و بايد متوقف شود.

اين فعال محيط زيست، با بيان اينكه تالاب شادگان در حال تبديل به درياچه اروميه جديدي است، افزود: هم اكنون حتي گاوميش هاي مردم محلي هم از آب اين تالاب استفاده نمي كنند. وي آلايندگي هاي صنايعي چون فولاد و لوله سازي، بي توجهي شهرداري ها و شركت هاي آب و فاضلاب نسبت به تصفيه فاضلاب هاي شهري را از ديگر نمونه هاي 'مادركشي' در اين سرزمين دانست و گفت: وزارت نيرو همچنان مديريت ناصحيح خود بر منابع آب كشور، و جهاد كشاورزي هدردادن آب ها را انجام مي دهد و خشكاندن تالاب ها و رودخانه ها هم ادامه دارد. كياني با اشاره به تصرف تالاب 'برم سور' در باغملك، اظهار كرد: با وجود اطلاع رساني به مسئولان استاني و محلي، اراضي اين تالاب توسط دلال ها براي كاشت هندوانه تصرف شده است. وي در ادامه تاكيد كرد: بايد نسخه اي براي علاج بخشي خوزستان، تهيه شود در غير اينصورت بايد در انتظار مهاجرت گسترده و كوچ مردم اين ديار باشيم.

كياني با اشاره به مهاجرت اجباري روستائيان در نتيجه آبگيري سد كارون 3 اظهار كرد: در ساخت اين سد 16 هزار نفر آواره شدند و بخش كشاورزي نيز خسارت زيادي ديد با اين حال مي بينيم پروسه سدسازي ادامه يافته است. 'مادركشي' يك فيلم مستند به كارگرداني كميل سوهاني درباره بحران آب در ايران است. اين مستند، نگاهي آسيب‌شناسانه به وضعيت حكمراني آب در ايران دارد و با رويكردي پژوهشي مي كوشد ضمن به تصوير كشيدن مظاهر و نتايج بحران آب،دليل مختلف بوجود آمدن اين بحران در ايران را بررسي كند.  خوزستان با وجود داشتن پنج رودخانه دائمي اما به دليل قرار گرفتن در انتهاي رودخانه ها با بحران آب روبه رو است. كارون شاهرگ حياتي اين استان به دليل سدسازي هاي بي رويه و اجراي 12 طرح انتقال آب از سال هاي پيش دچار تنش شده است.

طرح انتقال آب كارون به استان هاي يزد، كرمان و اصفهان موسوم به بهشت آباد، بزرگترين و جديدترين طرح انتقال آب است كه از يك دهه پيش با مخالفت مردم و كارشناسان و مسئولان خوزستان و چهارمحال و بختياري روبه روست. 

دسته بندی: 

افزودن یک دیدگاه تازه