گردشگری و میراث فرهنگی در حرف حالشان خوب است

از سال ۱۹۸۰ میلادی، سازمان جهانی گردشگری سازمان ملل متحد سالانه روز ۲۷ سپتامبر را به عنوان روز جهانی گردشگری جشن می‌گیرد. این سازمان دراقدامی مسئولانه روز گردشگری سال 2016 را بنام " گردشگری برای همه " نام گذاری کرد و از تمام کشورهای عضو خواست نسبت به گسترش اقدامات مربوط به ایجاد دسترسی همگان بخصوص معلولان, سالمندان و حتی افراد بیمار به امکانات گردشگری درکشورهایشان تلاش کنند. حال این سئوال مطرح است در کشور ما و خصوصا استان خوزستان چه اقداماتی برای جذب گردشگر انجام شده است؟ آیا امکانات و زیرساخت های کافی برای افراد عادی وجود دارد؟

به گزارش روزان، استان خوزستان به دلیل تنوع آب و هوایی و قومی می تواند مقصد گردشگران زیادی باشد و با وجود سایه سنگین صنایعی مانند نفت، گاز و فولاد همچنان مغفول مانده و با مشکلات عدیده ایی دست و پنجه نرم می کند.با  مجتبی گهستونی بعنوان عضو فعال در حوزه گردشگری و محیط زیست به دلیل شناخت کافی از بخش عمده ای از مشکلات در این حوزه ها گفتگویی انجام شده و دلایل عدم موفقیت خوزستان در حوزه گردشگری، صنایع دستی و میراث فرهنگی مطرح شده است، گفتگوی زیر را باهم می خوانیم:

با توجه به اینکه بسیاری از استانها طی سالهای اخیر تلاش های زیادی را جهت جذب توریست و در نهایت پولسازی انجام می دهند چرا در خوزستان با وجود آثار باستانی بسیار هنوز با مشکل مواجه هستیم؟ در واقع گیر اصلی در حوزه گردشگری استان کجاست؟

اگر بخواهیم واقع بینانه به موضوع بپردازیم، استان خوزستان بواسطه همه پتانسیل ها و توانمندیهایی که در حوزه های تاریخی-طبیعی و بحث مردم شناسی وجود دارد آنچنان که باید و شاید در جایگاه واقعی خود قرار نگرفته است. اگرچه همواره توسط برخی نخبگان و برنامه ریزان  گفته می شود با وجود سایه صنایعی مانند:نفت، فولاد و صنایع مادر و... که در استان سنگینی می کند اما باز به رغم این موارد هیچ گونه برنامه راهبردی برای گردشگری، توسعه گردشگری و حفظ میراث فرهنگی استان خوزستان وجود ندارد.بطور کلی ما فاقد برنامه ریزی برای ساماندهی در حوزه گردشگری هستیم در حالیکه برنامه ریزی در حوزه گردشگری باید بصورت مستمر و روزانه باشد و موضوعات کلان گردشگری با توجه به تحولاتی که در سطح دنیا از بعد سیاسی، اقتصادی و فرهنگی رخ می دهد ما هم  به تاثی از آنها باید بتوانیم برای خود برنامه ریزی داشته باشیم که متاسفانه مدیران و برنامه ریزان فاقد اندیشه های لازم در این زمینه هستند.

آن چه که در استان خوزستان بسیار مشهود و دارای مشکل است نبود زیرساخت های لازم در حوزه گردشگری و مناطق تاریخی استان است که در این زمینه همواره فرصتهایی بسیاری بدست آمده اما براحتی مورد چشم پوشی قرار گرفته شده است. گاهی اوقات عدم الویت بندی برای انجام کارها باعث ایجاد مشکلاتی شده است. بطور مثال وقتی ما هنوز در تعیین عرصه و حریم جاذبه های طبیعی و تاریخی و امکانات اولیه با مشکل روبه رو هستیم برخی افراد به دنبال راه اندازی یک جایزه جهانی میراث فرهنگی و یا بدست آوردن یک برند جهانی در حوزه میراث فرهنگی و گردشگری هستند و بنظر بنده این آرمانشهری بیش نیست و دست یافتن به آن نشدنی است چرا که ما درخصوص ابتدایی ترین مسائل با مشکلات زیادی در حال دست و پنجه نرم کردن هستیم و رفع این موانع بسیار ضروری است. امروز در سطح دنیا و حتی کشور در مناطقی که عاری از مشکلات ابتدایی و زیر ساختی هستند شاهد مطرح شدن مباحث گردشگری اجتماع محور بمنظور یافتن تعادل و تعیین مسیر برای آینده هستیم مباحثی که تا به حال به گوش برخی متولیان و کارشناسان حوزه گردشگری و میراث فرهنگی خوزستانی نرسیده و یا حتی سعی نمی کنند راجع به آن فکر کنند چون لازمه بدست آوردن این محورها و مسیرها اشراف داشتن بر برخی موارد است که متاسفانه در خوزستان ما فاقد آن هستیم. امروز وقتی ما بعنوان دوستدار میراث فرهنگی و یا فعال گردشگری با برخی مسئولین که متولی امر هستند صحبت می کنیم ،متوجه می شویم بعضی موضوعات برای آنها تازگی دارد و تلاش چندانی از سوی دست اندرکاران امر صورت نگرفته که این موضوعات برایشان تبیین شود.

جناب گهستونی وقتی از مسئولین صحبت به میان آورده می شود اولین متولی این امر سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان به ذهن میرسد. با توجه به اینکه شما جزو منتقدین ریاست قبلی میراث فرهنگی خوزستان بودید آیا با تغییر در مدیریت نشانه های مثبتی رخ داده یا خیر؟  

همه ما به آینده خوش بین هستیم اما این خوش بینی باید براساس حرکتهای اصولی که صورت می گیرد،باشد نه یک خوش بینی کاذب.اما باید متاسف باشم در حدود 8 ماده گذشته که مدیریت میراث فرهنگی استان خوزستان تغییر کرده و نه تنها هیچ حرکت رو به جلویی نداشتیم بلکه دچار عقب گرد هم بودیم. اگر هم اتفاقات خوش آیندی رخ می دهد بطور مثال حضور گردشگران خارجی و داخلی  به هیچ وجه نمیتوانم نقش دولت را باور کنم چرا که بخاطر تلاش هایی است که از سوی فعالان گردشگری، رسانه ها و ناشی از تبلیغات و کارهای اصولی است که طی ماهها و سالهای گذشته صورت گرفته.

هر چند که اظهار نظر درباره عملکرد مدیریت باید در آینده نزدیک صورت گیرد اما برای امثال ما که تصمیم ها و موضوعات را رصد میکنیم اتفاقات خوش آیندی رخ نداده است و نباید به برگزاری یکسری جشنواره های نمادین گذرا که تنها یک ذهنیت مثبت مقطعی بوجود می آورند،خوش بین باشیم و هنوز که هنوز است گردشگری استان بطور اصولی دچار مشکل است. بطور مثال هیچ کدام از اماکن گردشگری استان بدون مشکل نیستند و متاسفانه حضور میراث فرهنگی بسیار کمرنگ است و همواره ضعف هایی وجود دارد که خود متولیان این امر به این موضوعات واقف هستند. البته نباید تمام کاستی ها و نقصان از چشم این سازمان دید و ارگانهای دیگر هم مسئول هستند چرا که میراث فرهنگی یک موضوع فرابخشی است و دیگر سازمان ها هم باید در این زمینه ورود کنند اما نباید از یاد برد که سازمانهای دیگر وظایف دیگری هم به عهده دارند و سازمانی که باید نقش راهبردی و نظارتی داشته باشد، سازمان میراث فرهنگی ،صنایع دستی و گردشگری است که در این خصوص متاسفانه ما دچار  یک سکته کامل هستیم و هیچ اتاق فکر وجود ندارد و کارگروهها در حوزه گردشگری بطور دائم برگزار نمی شوند و جلسات برگزار شده هم خروجی چندانی نداشته اند و صرفا در ماههای گذشته تمام هم و غم متولیان در این حوزه برگزاری یکسری جشنها در هفته میراث فرهنگی بوده است که احتمالا در آینده نزدیک هم شاهد آن خواهیم بود. اما مهمترین سئوالی که باید از متولی سازمان میراث فرهنگی کرد این است که همواره گفته اید نیمی از سال خوزستان با گرما روبه روست در نتیجه گردشگر تمایلی برای حضور در استان ندارد اما سئوال اینجاست که برای نیمه دوم سال چه تمهیداتی اندیشیده اید؟ چه اقدامات اصولی انجام داده اید؟چه ستادهای اسکانی را تشکیل داده اید؟چه مراکز اطلاع رسانی را در مبادی ورودی شهرها راه اندازی کرده اید که گردشگران و مسافران بتوانند از طریق این مراکز برنامه ریزی سفر داشته باشند؟خواهیم دید پاسخ منفی است و فقط به این اکتفا خواهندکرد که مردم می توانند به ادارات میراث فرهنگی شهرستانها مراجعه کنند اما باید عرض کنم این ادارات در برخی شهرستانها از اقامتهای بوم گردی خود اطلاعات کافی ندارند که این ناشی از عدم وجود یک سایت مشخص در خوزستان است که بتواند اطلاعات جامع را دهد.  به هر دلیل در حوزه گردشگری خوزستان نقصان و مشکلات زیادی وجود دارد و سازمان میراث فرهنگی در سالهای اخیر به هیچ وجه برای آموزش جوامع محلی ورود نکرده و مجال کافی به برخی از کارشناسان جهت تحقیق و مطالعه نداده است. در حوزه تبلیغات در دو سال اخیر کارهایی انجام شده است اما اینها بسیار ناچیز است.ما نیاز به تبلیغات در سفارت خانه ها، وزارت خانه ها و حتی استانهای دیگر برای استان خوزستان داریم. امروز پیامی در شبکه های اجتماعی خواندم که نشان می دهد گردشگری خارجی در استان اصفهان رشد 400 درصدی داشته است. باید این سئوال را پرسید رشد استان خوزستان چقدر بوده است؟ ما چقدر توانسته ایم گردشگر خارجی و ایرانی جذب کنیم ؟نهادهای دولتی و بخش خصوصی چقدر تاثیرگذار بوده اند؟همه این موارد را باید به صورت واقعی بررسی کرد و نباید تنها به یکسری آمار و ارقام که بعضا سلیقه ایی است اکتفا کرد زیرا تحلیل و داده های واقعی منجر به یک خروجی واقعی و درست می شوند. در حوزه اقامتگاههای بوم گردی واقعا تلاش های چندانی صورت نگرفته و باوجود تنوعی که در هر شهرستان هست روستاها و شهرستان ها ما این آمادگی را دارند که مردم وارد حوزه گردشگری روستایی ،شهری و طبیعی شوند اما منتها در این زمینه فقط به این اکتفا کردیم که اعلام شده به افراد وام داده می شود بر فرض مثال به چندین نفر وام داده شود اما معلوم نیست به دلیل نبود زیرساختها کافی و آموزش های لازم بتوانیم به خروجی واقعی برسیم.

نتیجه کلی که میتوان گرفت این است که این نقص ها همواره وجود داشته مربوط به یک مدیر یا دو مدیر نیست بلکه از دوره های قبل وجود داشته است. درباره مدیریت فعلی با توجه به شناختی از وی در حوزه فرهنگ وجود داشت انتظار میرفت که کارهای بنیادین و اصولی انجام شد که مهمترین آنها تغییر و تحول در حوزه های معاونت گردشگری و معاونت سرمایه گذاری بود که متاسفانه صورت نگرفت . امروز شاهد هیچ خروجی مهمی نیستیم و هیچ پکیج گردشگری و سرمایه گذاری قابل دفاعی مشاهده نمی شود. در حوزه صنایع دستی شاهد تعطیلی خانه صنایع دستی، خانه سفال هستیم و همچنین خانه ماپار که چند ماهی است تخلیه شده و به بهره بردار تحویل داده نشده است همچنین سرای افضل در آغازین روزهای فصل سفر به خوزستان تعطیل شد به این امید که سرمایه گذار بعد 6 ماه بتواند از آن بهره برداری کند اما عملا ما نیمه دوم سال را از دست دادیم.خانه معین التجار هم که همچنان تعطیل است و می توان گفت درحوزه صنایع دستی عقبگرد داشته ایم و هیچ کار قابل دفاعی انجام نشده است. 

یکی از ارگانهایی که می تواند درکنار اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری نقش کلیدی داشته باشد، شهرداری است. آیا شهرداری اهواز و شهرستانها قدمی در جهت کمک به حفظ میراث فرهنگی برداشته اند یا خیر؟  

در استان خوزستان مشارکت و نقش شورای شهرها و شهرداری ها بسیار ناچیز و تقریبا صفر بوده است. ازهمکاری شهرداری ها می توان از نمونه های کمتر موفق در شوشتر و نمونه موفق آن در دزفول نام برد. این سئوال مطرح است که چرا شهرداری و شورای شهر هیچ ورودی در این زمینه ندارند که بنظر بنده ناشی از کم دانشی و سطحی نگری شهرداران و اعضای شورای شهر و در راس آنها کمیسیون های فرهنگی است و جای انتقاد دارد.هرچند بارها در شورای شهر اهواز و شهرستانها بارها این مسایل مطرح شده اما پیشرفت و حرکت رو به جلویی وجود نداشته است.انتظار می رود در شهرستان های رامهرمز،مسجدسلیمان، شوشتر، دزفول، آبادان، هندیجان و اهواز که شهرهای تاریخی استان هستند که باید برای حوزه گردشگری نهایت تعامل بین شهرداری ها و اداره میراث فرهنگی وجود داشته باشد که متاسفانه این تعامل جز در موارد بسیاراندک قابل مثال نیست.
در اهواز روزانه شاهد تخریب بناهای تاریخی هستیم که با واکنش جدی از سوی دست اندکاران صورت نمی گیرد و در این زمینه بخشی از مقصر اصلی اداره میراث فرهنگی بهمراه ادارات شهرستانهاست که اعمال نظر کامل را انجام نمی دهند.بنابراین در این خصوص لازم است مدیریت کلان استان یعنی استاندار و فرمانداران شهرستان ها که نقش کاربردی دارند قاطعیت لازم به خرج دهند هر چند باید متاسف شوم در برخی شهرستانها فرمانداران هیچ شناختی از حوزه گردشگری و میراث فرهنگی ندارند.

در نهایت آینده گردشگری خوزستان را چطور می بینید؟ می توان امیدوار بود؟  

چندی پیش در جلسه شورای اداری استان و شورای شهر اهواز هم گفتم که اگر ما فقط بخواهیم به ثبت 3 اثر جهانی دل ببندیم خیال باطلی بیش نیست و خودمان را گول زده ایم.نباید از اینکه نکته غافل شویم خوزستان یکی از استانهای دور در مسیر تورهای گردشگری مرکز که معمولا شامل تهران،شیراز،اصفهان و یزد است، پس به خود ببالیم که 3 اثر ثبت جهانی داریم ، در حال حاضر استان کرمان 4 ثبت جهانی دارد و هر چه تعداد ثبت ها بیشتر باشد رقابت برای بازدید گردشگران خارجی و داخلی هم بیشتر خواهد بود. پس مسئولین و دست اندرکاران باید به دنبال شناسایی مسیرهای جدید گردشگری و میراثی در خوزستان باشند و تا بتوانند برای ورود گردشگران جذابیتی را ایجاد کنند. من با توجه به شرایط و روندی که پیش میرود یعنی ضعف مدیریت کلان در حوزه میراث فرهنگی و گردشگری ، نبود آژانسها و تورگذاران قوی در خوزستان، عدم ورود سرمایه گذاران قابل و شایسته در این حوزه های نمی توانم آینده خوبی برای گردشگری، صنایع دستی و میراث فرهنگی متصور شوم و بنظرم ما در این زمینه شکست خواهیم خورد.عملا در حال حاضر میل بعضی از مردم برای ایجاد اقامتهای بوم گردی و خانه های گردشگری زیاد شده و در واقع با یک اشتیاق کاذب بوجود می آید اما به مرور به دلیل عدم حمایت توسط مسئولین دچار سرخوردگی می شوند و کنار می کشند چرا که این افراد نیاز به تبلیغات دارند و افرادی که دارای خانه گردشگری هستند نمی توانند عملا بازاریاب خوبی هم باشند اینها باید توسط دولت و بخش خصوصی انجام شود. ما هیچ حضور موفقی در بازارهای بین المللی نداریم اخیرا مدیر کل میراث فرهنگی استان در بلگراد هفته گردشگری برگزار می کند، بلگرادی که نمی تواند بازار گردشگری خوبی برای ما باشد ما کشورهای هدف را از دست داده ایم و روی کشوری سرمایه گذاری کرده ایم که عملا نه تنها نمی تواند گردشگری خوزستان را نوازش کند چه برسد متحول کند.      

حرف آخر...

گردشگری در عمل متحول می شود نه درحرف. ما هنوز فاقد یک طرح جامع و کاربردی برای رونق دادن به گردشگری خوزستان هستیم.بنظر بنده باید با تشکیل انجمن میراث فرهنگی گردشگری استان به ریاست استاندار و تشکیل جلسات کاربردی در خوزستان گام بزرگی در این حوزه برداریم .در حوزه گردشگری سلایق بسیار متفاوت است و در خوزستان تنها گردشگری فرهنگی که همان بازدید از اماکن تاریخی و یا طبیعت گردی است را می شناسیم و از گردشگری ماجراجویانه، آبی و سلامت که حوزه مهم و حساس است عقب مانده ایم و همچنین در گردشگری صنعتی عملا ورودی نداشته ایم و در نهایت هیچ درآمدی هم عاید خوزستان نشده است. در گردشگری روستایی آنچنان که باید و شاید رونقی نداشته، اسکان و شب مانی در روستاها بسیار محدود وجذب درآمد هم به تبع اندک است و گاهی این درآمد در برخی روستاها سلیقه ایی است.بطور مثال  سفر به روستای شیوند در دهدز به اندازه هزینه سفر به دبی برای خانواده ها آّب می خورد و این فاجعه است چرا که نتوانسته ایم برنامه ریزی کامل برای گردشگر داشته باشیم که ناشی از نظارت های ناصحیحی است. نقش استاندار، فرماندار و مدیریت سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان در این زمینه بسیار مهم است.می توان گفت با بکار گیری تشکل های مردم نهاد و فعال کردن جامعه روستایی می توان شاهد رونق بخشی به حوزه گردشگری، میراث فرهنگی و صنایع دستی باشیم. 

اخیرا مطلبی از زبان مدیریت میراث فرهنگی خوزستان خوانده ام که از وی سئوال شده مهمترین دستاورد شما در 8 ماه اخیر چه بوده است ؟ در جواب از برگزاری جایزه یک میلیارد تومانی برای جایزه جهانی میراث فرهنگی خوزستان صحبت و آن را بعنوان مهمترین طرح تحول بخشیدن به حوزه صنایع دستی، میراث فرهنگی و گردشگری قلمداد کرده است درحالیکه ما در بسیاری از روستاها و مناطق هدف گردشگری بلا استثناء در خوزستان با مشکل مواجه هستیم.در وقع از ظرفیتهای این مناطق استفاده نشده در عوض همچین اقدامی صورت می گیرد. از نظر من این طرح درحال حاضر برای استان ضروری نیست چرا که ما در بسیاری مناطق تاریخی با مشکلاتی مانند ثبت آثار، تعیین حریم وعرصه، نیاز به کاوش روبه رو هستیم اینها ماموریت های مهم سازمان میراث فرهنگی استان خوزستان است و باید شناسایی صنعتگران، ثبت صنایع دستی، احیای مستندنگاری و برخی صنایع دستی کاربردی که نقش بسیاری در معیشت مردم دارند و جامعه شهری و روستایی را توانمند می کنند جزو الویت های اصلی این سازمان باشد و از برنامه ها و طرح هایی که جنبه نمایشی و نمادین دارند بپرهیزیم. ما باید با گردشگری و میراث فرهنگی بصورت واقعی برخورد کنیم تا بتوانیم به مسیر تکامل گردشگری برسیم و وقتی از گردشگری و توسعه صحبت می شود باید توسعه پایدار هم در آن لحاظ شود که نتیجه آن گردشگری پایدار خواهد بود.

در استان خوزستان برای افراد عادی تصمیمات و اقدامات خاصی اتخاذ نشده است چه برسد برای سالمندان و معلولین. امید است شعار " گردشگری برای همه " تلنگری باشد برای متولیان امر, بخش خصوصی و کلیه برنامه ریزان صنعت گردشگری کشور و استان که عمیق تر به مسائل گردشگران بیاندیشند و حداقل با حرکت جامعه جهانی و بویژه سازمان جهانی گردشگری هم گامتر  باشند. 

محبوبه میان‌آبی - روزان

دسته بندی: 

افزودن یک دیدگاه تازه