گزارشی از تاثیر سیلاب خوزستان بر تخریب و فرسودگی آثار و بناهای تاریخی

الهام عدیمی: بارش باران بدون وقفه در روزهای اخیر، باعث بروز سیلاب‌هایی در استان‌های مختلف شده است و براساس گزارش‌ها 14 استان، بر اثر این بارندگی‌ها دچار مشکل شده‌اند. در این میان اهمیت جان مردم در اولویت قرار می‌گیرد و مسئولان تلاش می‌کنند تا در وهله نخست از بروز فاجعه‌ای انسانی جلوگیری کنند. با این حال وضعیت میراث فرهنگی کشور در بحبوحه بحران‌هایی چون سیل، زلزله یا جنگ همواره مورد توجه بوده‌اند به‌گونه‌ای که همواره تدابیری به منظور حفظ و نگهداری این آثار ارزشمند که هویت تاریخی یک سرزمین به‌شمار می‌آیند، در نظر گرفته می‌شود. به طور نمونه از اتفاقاتی که در چنین بحران‌هایی برای آثار باستانی و تاریخی رخ داده است، می‌توان به تخریب ارگ ارزشمند بم در زلزله یا مناطقی تاریخی کشورهای افغانستان، عراق و سوریه در جنگ اشاره کرد. سیل روزهای اخیر استان خوزستان نیز از بحران‌هایی است که این روزها علاقه‌‌مندان به حوزه میراث فرهنگی و تاریخی کشور را با نگرانی‌های بسیاری روبه‌رو کرده است، به طوری که بسیاری از ناظران خبر از وقوع تخریب‌هایی در بناها و آثار تاریخی خوزستان می‌دهند.

مجتبی گهستونی، فعال میراث فرهنگی درباره وضعیت آثار می‌گوید: در حال حاضر نمی‌توان گزارشی از میزان خسارات به دست آورد چرا که آمارها در این خصوص پراکنده است. از سوی دیگر متاسفانه به دلیل تعطیلی آخر هفته و ضعف لجستیکی اداره میراث فرهنگی هنوز آمار درستی در دسترس نیست. با این حال با توجه به میزان و شدت بارندگی، همچنین طغیان رودخانه‌های کرخه و دز احتمال آسیب دیدن بناها و آثار تاریخی وجود دارد.

دبیر و سخنگو انجمن دوستداران میراث فرهنگی تاریانا خوزستان، می‌افزاید: در دزفول، پل شناوری که در بالادست پل ساسانی بر روی رودخانه بوده، تخریب شده و این امر عملا باعث افزایش قدرت طغیان رودخانه می‌شود که به سمت پل ساسانی دزفول در حرکت است. پل ساسانی از بااهمیت‌ترین پل‌های تاریخی دزفول شناخته می‌شود که ثبت ملی نیز شده است. با این حال نیاز است که کارشناسان میراث گزارشی از میزان آسیب دیدن پل و پایه‌های آن در روزهای آینده تهیه کنند. چرا که معتقدم شدت چنین سیلابی به پایه های پل آسیب می زند.

به گفته گهستونی، در دزفول و در بخش پایین‌دست سد دز و سد تنظیمی، سازه‌هایی به نام «کَت» وجود دارند که از جنس کنگلومرای بختیاری است و در دل کوه واقع شده است؛ اما متاسفانه بخش عمده‌ای از آن زیر آب رفته است. از دیگر اتفاقاتی که بر اثر این سیل رخ داده، زیر آب رفتن تاسیسات کنار رودخانه کرخه است. در این میان موزه آب که از سازه‌های آبی تاریخی دزفول به‌شمار می‌آید و شبیه سازه‌های شوشتر است، به طور کامل به زیر آب رفته است. همچنین مجتمع‌های گردشگری حاشیه رودخانه دز از جمله "علی کله" را نیز آب گرفته است. خانه قلق‌چی دزفول که اخیرا مرمت شده بود زیر آب رفته و بخش‌هایی از بنای قاجاری هتل قو اهواز نیز تخریب شده است. همچنین دو بنای دیگر در دزفول دچار تخریب و آب گرفتگی شده‌اند.

این فعال میراث فرهنگی می‌افزاید: کرانه‌های رودخانه دز و کرخه دارای تپه‌ها و محوطه‌های باستانی ناشناخته‌ای است که باید کارشناسان میزان آسیب به آنها را نیز در روزهای آینده تخمین بزنند. با این حال آن چه باعث نگرانی بسیاری از فعالان میراث فرهنگی است، دو سایت گوزن‌های زرد ایرانی است که در حاشیه دز قرار دارند و آب به این منطقه حفاظت‌شده وارد شده و خسارات زیادی به ساختمان سایت گوزن زرد میان‌رود وارده شده که نگرانی‌ها را افزایش داده است.

او توضیح می‌دهد: جاده‌های حمیدآباد، عباس‌آباد و صفی‌آباد نیز بسته و در اهواز اعلام سیلاب شده است که از شمال خوزستان به سمت اهواز و سپس آبادان و خرمشهر می‌رود که تمهیداتی برای جلوگیری از تخریب در این مسیر انجام نشده است. گهستونی با اشاره به تشکیل ستاد بحران در استان با حضور حمیدرضا چیت‌چیان، وزیر نیرو، می‌گوید: اولویت‌های خدمات‌رسانی به مردم و عشایر و نجات دام‌هاست. با این حال باید توجه کرد که این سیلاب‌ها و باران‌ها باعث فرسودگی در آثار ارزشمندی چون معبد چغازنبیل یا قلعه شوش و سازه‌های آبی این استان شود. البته سازمان‌ها و نهادهای مسئول، تمامی تمهیدات را در مرکز استان در نظر گرفته‌اند تا جلوی تخریب‌های بیشتر را بگیرند. با این حال در 70 سال گذشته چنین سیلابی غیرمترقبه بوده است.

او در پایان سخنانش بیان می‌کند: در واقع مقصر اصلی این امر، جانمایی غلط روستاهای سیل گرفته است که مربوط به وزارت کشور، جهاد کشاورزی و سازمان امور عشایر هستند. در حالی که همه مدیریت غلط آب را مقصر قلمداد می‌کنند که چنین برداشتی نتیجه منفعل عمل کردن بخش آب در استان به‌شمار می آید. اگر چه در تمامی کشورها، به ویژه با توجه به قرارگیری در وضعیت بلایای طبیعی، همواره اقداماتی برای جلوگیری از آسیب‌های احتمالی در نظر گرفته می‌شود اما مشخص نیست سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری چه تمهیداتی در نظر گرفته است؟ اگر چه به نظر می‌رسد این آثار از اولویت‌های آخر برای نجات در بحران قرار دارند. با این حال باید منتظر ماند تا از میزان تخریب بناها و آثار تاریخی از منطقه پس از سیل آگاه شد.

دسته بندی: 

افزودن یک دیدگاه تازه