گزارش انجمن تاریانا از بافت تاریخی اهواز در صحن علنی شورای شهر

در صدو بیست و هفتمین جلسه علنی شورای شهر اهواز که در تاریخ دوشنبه 23 فروردین 94 برگزار شد مجتبی گهستونی دبیر و سخنگو انجمن دوستداران میراث فرهنگی تاریانا خوزستان به دعوت دریاست شورای شهر اهواز در صحن علنی شورا به ارایه گزارشی از بافت تاریخی شهر اهواز پرداخت. در این جلسه که اکثریت اعضای شورای شهر، نمایندگانی از شهرداری، خبرنگاران و تعدادی از شهروندان اهوازی حضور داشتند، تنی چند از اعضای شورای شهر پس از شنیدن سخنان نماینده انجمن تاریانا، به تایید سخنان ایشان پرداختند.

متن سخنرانی مورد نظر به قرار زیر است:

به خداوند جان و خرد
با عرض سلام و درود خدمت حضار محترم، شهروندان گرامی و اعضای محترم شورای شهر، خبرنگاران و نمایندگان شهرداری. به مناسبت روز جهانی بناها و محوطه های تاریخی درخدمت شما هستم تا اندکی از وضعیت پیش روی بناها و محوطه های تاریخی اهواز حرف بزنم.

زمانیکه بحث میراث فرهنگی و اماکن تاریخی مطرح می‌شود نکته حائز اهمیت لزوم توجه به کالبد تاریخی است. کالبد یک الگو و بیان ‌کننده داستان و حیات گذشته یا به اصطلاح «میراثمعنوی» است. براین اساس اماکن تاریخی فرهنگی از دو جنبه اهمیت دارند، بخش میراث ملموس که همان کالبد بناهای تاریخی است و میراث غیرملموس یا ناملموس، یعنی آداب رفتار و سنن ساکنان آنها.

با نگاهی اجمالی به وضعیت شهرهای ایران به ‌ویژه شهرهای دارای بافت تاریخی و همچنین با توجه به گونه‌گون شدن و بی‌هویتی معماری امروز و تاثیرات آن بر بدنه شهرها، این موضوع عیان است که جامعه متخصصان و عموم مردم به آرامی دچار فقر دانش‌هایی شده‌اند که از نتایج ملموس آن فروپاشی و ناهنجاری‌های اجتماعی و رفتاری، فقر مشارکت و سرمایه‌های اجتماعی همچنین مصرف‌گرایی صرف و نابودی محیط‌ زیست و منابع طبیعی انرژی و ... است. در تمام شهرهای معاصر از جمله اهواز که در حال تغییراتی هستند بیشترین نگرانی‌ها در نگهداری از هسته‌های تاریخی شهرها است و در اینجا موضوع مهم این است که یاد بگیریم چگونه می‌توان بین نیاز برای حرکت به سمت شهرهای مدرن و حفظ عناصر تاریخی تعادل ایجاد کرد؛ چرا که هسته‌های تاریخی شهرهای امروزی را نباید از زندگی خالی کرد و تنها نگاه موزه‌ای به آنها داشت. شهر یک عنصر سیال است و به بهانه نگهداری از آثار تاریخی نیز نمی‌توان حرکت شهرها بر روند نیازمندی‌ها، تکنولوژی و توسعه را متوقف کرد؛ چون شهرها هیچ‌گاه به عقب باز نمی‌گردند و همیشه در حال حرکت رو به جلو هستند.

ما در انجمن دوستداران میراث فرهنگی تاریانا خوزستان معتقدیم که اگر بخش اندکی از مسئولان و شهروندان به وظیفه ملی و شهروندی و فرهنگی خود برای حفاظت و بهره برداری درست از میراث فرهنگی توجه می کردند، امروز شهر اهواز در این زمینه می توانست جز شهرهایی باشد که شان فرهنگی خود را حفظ کرده است. متاسفانه روند پیش رو باعث شده تا تخریب های پی درپی در بافت تاریخی در هم تنیده، اهواز را به شهری با تک بناهای پراکنده در مناطق 1، 2، 7 مواجه کند.

شهر اهواز با حدو 40 اثر ثبت شده از جمله محوطه باستانی، خانه، مسجد، مغازه، میدان و پل و صدها بنای تاریخی ثبت نشده از جمله شهرهای تاریخی کشور محسوب می شود که در فقیرترین شرایط به لحاظ حفاظت و بهره برداری از بناهای تاریخی است. پیشاپیش از جمع حاضر پوزش می خواهم اگر سخنان من در ادامه این نوشتار ممکن است مکدرشان کند.

بی شک عدم ورود جدی و مسئولانه بسیاری از اعضای شورای شهر طی چهار دوره گذشته و همچنین بی تفاوتی و باز هم رفتارهای غیر مسئولانه عده ای از مدیران شهرداری و از سویی بی انگیزه گی شهروندان باعث شده تا بناهای تاریخی شهر اهواز در بدترین وضع موجود قرار بگیرند. البته ما نیز مثل بسیاری از شما افراد محترم عقیده داریم که دستگاه متولی امر یعنی اداره کل میراث فرهنگی خوزستان نیز بسیار قصور کرده است. اگر نبود تعهد عده ای اندک از کارشناسان میراث فرهنگی و تلاش های بسیار دوستداران میراث فرهنگی همین میزان سرمایه های تاریخی نیز وضعیت فلاکت باری پیدا می کردند.

اعضای محترم شورای شهر اهواز، ما می دانیم که شهر اهواز مشکلات فراوان دارد اما خوب می دانیم که توجه به میراث فرهنگی و به خصوص حفظ و بهره برداری خانه های با ارزش و بافت های تاریخی بخشی از وظایف شهرداری است. در تهران هستند اعضای محترم شورای شهر که هر هفته دوشنبه ها با خبرنگاران و دوستداران میراث فرهنگی به تهران گردی می پردازند تا شرایط موجود را یا حفظ کنند و یا وضعیت را بهبود بدهند. اما دریغ و درد که در اهواز بعید می دانم تعداد قابل توجهی از اعضای محترم حتی به خانه دادرس، سرای معین التجار، سرای عجم، خانه نفیسی، خانه ماپار، محوطه اشکانی پارک کوهساران به عنوان یک سایت موزه مهم، قبرستان لهستانی ها و حتی آشوریان به عنوان کهن ترین ساکنان خوزستان سر زده باشند.

ما به عنوان کسانی که سالانه با هزاران گردشگر ایرانی و خارجی مواجه هستیم. این خداییش از شنیدن این حرف که چرا شهر اهواز فاقد انواع موزه آثار تاریخی، موزه مردم شناسی، موزه سکه، موزه نان، موزه تجارت، موزه مطبوعات و... است و یا چرا شهر اهواز بنایی تاریخی برای بازدید ندارد شرمنده و سرافکنده می شویم. هیچ میدانید که فقط منطقه 7 اهواز به دلیل مجاورت با رودخانه کارون، وجود بقعه علی بن مهزیار اهوازی، محله های قدیمی و تاریخی عامری، آسیه آباد و حصیرآباد، وجود قبرستان ارامنه، آشوریان و لهستانی ها، وجود تپه های آسیه آباد به عنوان بخشی از هرمز اردشیر، وجود محوطه تاریخی در پارک کوهساران در بام اهواز، وجود مشاغل سنتی، تکثر اقوام، جود میدان ثبت ملی شده چهارشیر،وجود بافت صنعتی و خانه های شرکتی کارون و نیوساید، وجود تاسیسات منبع از دهه 20 تاکنون و... می تواند منطقه 7 را به محور تاریخی و گردشگری اهواز تبدیل کند؟ اما واقعن کسی به این موضوع فکر می کند؟

برای حفظ بناها و بافت‌های تاریخی باید ابزارهایی در اختیار مالکان و ساکنان آنها قرارداد تا آنها خود به حفظ یک بنای تاریخی یا بافت تاریخی تشویق شوند؛ چون نگهداری فضایی که در آن زندگی وجود دارد آسان‌تر است و افرادی که در آن ساکن هستند با آموزش‌های لازم یاد می‌گیرند که چرا باید از یک بنای تاریخی محافظت کرد. برخی از شهرهای ایران پيشرفت‌هاي خوبي در نگهداري و ساماندهي بناهاي تاريخي داشته‌اند، به اين ‌معنا که با ايجاد کاربري‌هاي متناسب فرهنگی، اجتماعي، گردشگري و خدماتي حضور مردم را در آن مکان‌ها پررنگ کرده‌اند.متاسفانه در اهواز اين تفکر در ميان برخي از مسئولان وجود دارد که رفت و آمد در بناهاي تاريخي باعث از بين رفتن شان مي‌شود، ‌اما بايد گفت که اين تفکر اشتباه است. ایجاد محورهای گردشگری می‌تواند به‌ عنوان یکی از محرک‌ها و روش‌های احیای فضاهای تاریخی شهری و جذب گردشگر مورد استفاده قرار گیرد. ایجاد فعالیت‌های اقتصادی مناسب با محور گردشگری به نحوی که مورد توجه گردشگران باشد، اقتصاد محله‌ها و پهنه‌های شهری را متحول می‌کند. همچنین تغییر کاربری بناهای با ارزش به‌ عنوان محل‌های استراحت، مانند هتل و رستوران نیز در این موضوع موثر است.

متاسفم که بگویم کسی از نسل اول تابلوهای سنگی خیابان های مرکز شهر اهواز که از دهها سال پیش نصب شده و امروزه متاسفانه 14 تابلوسنگی باقی مانده خبر ندارد و نمی داند نشانی آنها کجاست. راستی چرا مردم شهر اهواز نباید نام برخی از خیابان هایشان و حتی برخی از ایستگاههای مترویشان نام های تاریخی شهر اهواز در دوره های مختلف مثل اوکسین، تاریانا، هرمز اردشیر، سوق الاهواز و حتی اهواز باشد.

چرا مردم شهر اهواز نباید از شهرداری خود به مانند شهرداری شهرهای دزفول، یزد، کاشان، اردکان، اصفهان، تهران و... خدمات بسیاری در حوزه حفظ و احیا بناهای تاریخی ببینند؟ اعضای محترم شورای شهر ما به شما پیشنهاد می دهیم حداقل شما کم کاری برخی از نمایندگان دوره های قبل و مدیران شهرداری را در حفظ میراث فرهنگی جبران کنید.

ما به شما پیشنهاد می دهیم که ضمن تشکیل کمیته پیگیری خانه های تاریخی اهواز به عنوان یک پروژه موفق برای نجات بافت تاریخی عودلاجان تهران، موضوع توانمند کردن و پاسخگو ترکردن سازمان نوسازی بهسازی شهرداری اهواز، ایجاد شهرداری بافت تاریخی در شهر اهواز را به مااند برخی از شهرهای کشور و اخیرن شهر شوشتر، فعال کردن اداره گردشگری شهرداری اهواز،تشکیل جلسات کاربردی بین میراث فرهنکی شورای شهر و شهرداری برای بررسی طرح های مختلف مشترک، اختصاص اعتبار به شهرداری برای تملک بناهای تاریخی و بهره برداری از آنها که با شان آن اثر تاریخی همخوانی دارد را در دستور کار قرار دهید.

تعامل بين ميراث فرهنگي و ديگر سازمان‌ها مي‌تواند در راستاي حفاظت و صيانت از آثار باستاني شهر اهواز موثر باشد. براي مثال درسال‌هاي اخير بازسازي و مرمت موزه علي‌اكبرخان صنعتي با عقد تفاهم بين سازمان زيباسازي شهرداري تهران، سازمان هلال‌احمر و با نظارت سازمان ميراث فرهنگي انجام و به اين ترتيب از تخريب حتمي چنين بنايي جلوگيري شد. یا در تبریز مرمت بازار تبريز منجر به ثبت جهانی این بازار شد. اما چقدر تاسف بار است که کسی از خانه بزرگترین نویسنده جنوب یعنی مرحوم احمد محمود در خیابان 30 متری اهواز خبر ندارد.

تعامل بين شهرداري و سازمان ميراث فرهنگي نه تنها براي ميراث تاريخي و فرهنگي آسيب‌زا نيست، بلكه با استفاده از بودجه اين سازمان مي‌توان در اسرع وقت به ترميم اين ميراث پرداخت. اين تعامل‌ها در قالب عمليات‌هاي اجرايي و زير نظر سازمان ميراث فرهنگي انجام مي‌شود.اعضای محترم شورای شهر، وظيفه شهرداري فقط جمع‌آوري زباله وفروش تراكم نيست، بلكه شهرداري موظف به استفاده و هزينه درآمدهاي خود در حوزه‌هاي گوناگون است، براي مثال يكي از اين وظايف اين سازمان حفاظت و نگهداري ازآثار باستاني است.

اعضای محترم شورای شهر، بر اساس بخشنامه های موجود از سال 1383، اهواز یکی از 90 شهر دارای بافت تاریخی است اما دریغ از اینکه تاکنون شهرداری اهواز اقدام مفیدی برای حفاظت کیفی از بناهای تاریخی شهر کرده باشد. وقتی شهرداری اهواز یک شهر تصمیم می گیرد که ساختمان مسجد دوره قاجاری بیگدلی یا توحید را سنگ مرمر سیاه کند، دوستداران میراث فرهنکی حق دارند مانع کار شوند. وقتی شهرداری به مالک بنای سرای عجم اصرار فراوان می کند که این ملک دوره قاجاری را تخریب کند شما انتظار دارید دوستداران میراث فرهنگی سکوت کنند. در پایان از شما نمایندگان شورای شهر درخواست دارم بخشی از فعالیت های خود را در مدت باقی مانده شورا صرف توجه به میراث فرهنگی شهر اهواز کنید.

دسته بندی: 

افزودن یک دیدگاه تازه