ایذه

مهتاب جودکی:  محوطه ایلامی کول فرح در ایذه ناخوش است. نگارکندهای آن بعضی ترک خورده و بعضی دیگر زیر باران فرسوده شده است. این ناخوشی در آستانه ثبت جهانی مجموعه تاریخی ایذه، نه فقط برای مجموعه نگارکندها و کتیبه‌های تاریخی بلکه برای بعضی دیگر آثار باستانی این شهرستان هم تکرار شده است. شهر ایذه درخوزستان درمحاصره نگارکندهای تاریخی است که دور تا دور دشت ایذه را گرفته‌اند و میراث دیگری هم درون محوطه‌های باستانی این شهر قرار دارد. از میان این آثار وضع سه اثر تاریخی کول فرح، طاق طویله و کوشک نورآباد که هریک بازمانده دوره‌های خاصی از تاریخند نگران‌کننده است.

کانکس چند منظوره ای که با تقاضای دهیاری و با موافقت معاونت گردشگری خوزستان در محوطه باستانی کول فرح ایذه برای ارائه خدمت به گردشگران نوروزی مستقر شده بود با گذشت 3 سال همچنان بر روی عرصه درجه یک جا خوش کرده است.  مالک کانکس مستقر شده در کول فرح می گوید ما با نامه و مجوز میراث فرهنگی در کول فرح کانکس مستقر کردیم. اگر غیر از این بود چگونه می توانستیم کانکسی به این بزرگی را در وسط عرصه کول فرح مستقر کنیم.

مجتبی گهستونی: شهرستان های ایذه و باغملک در شمال شرق استان خوزستان، غرب استان کهکیلویه و بویراحمد و جنوب استان چهارمحال بختیاری در میان کوهستان های سربه فلک کشیده رشته کوههای زاگرس قرار گرفته اند. وسعت این دو شهرستان حدود ۱۰ هزار کیلومتر مربع و جمعیت آنها بر روی هم بیش از ۴۵۰ هزار نفر می‌باشد که در شش شهر ایذه، باغملک، قلعه تل، دهدز، صیدون، میداود و روستاهای تابعه پراکنده‌اند.

نقش‌‌برجسته فالح ایذه در بالای ورودی گوردخمه بردگوری واقع شده است. باستان‌شناسان قدمت آن را به دوره الیمایی‌ نسبت می‌دهند. با این‌حال تماس‌های مکرر فعالان میراث‌فرهنگی با مسئولان اداره میراث‌فرهنگی شهرستان ایذه نتیجه‌ای به همراه نداشت. چنانچه رحمانی رئیس این اداره کل، از وجود این اثر تاریخی در ایذه اظهار بی‌اطلاعی کرد.

مجتبی گهستونی: در دشت سوسن شیر تراشی بردشیر خود را تراشید. بروزو سعیدی جوانی 30 ساله بردشیری تراشید تا بر مزار بزرگ مردی دیگر نصب کند در تصادفی جان خود را از دست داد تا آن بردشیر قسمت خود شود.

مرحوم برزو سعیدی که متاهل و در روستای پلم دشت سوسن زندگی می کرد در حادثه ای رانندگی در فروردین ماه جان خود را از دست داد از او نام نیک و هنرش در ذهن ها بماند.  

شهرداری در حالی اقدام به تراش محوطه و «تپه سبزعلی» ایذه به‌عمق ۱۰ سانتی‌متر کرده است که شنیده‌ها از احداث جاده روی این محوطه باستانی حکایت دارد. باستان‌شناسان براین باورند که دو تپه سبزعلی و زبرجد هسته اولیه شکل‌گیری شهر باستانی ایذه را تشکیل می‌دهند.

«تپه سبز علی» که در انتهای یک بلوار در شهرستان ایذه واقع شده توسط شهرداری این شهرستان مورد تهدید قرار گرفت. البته بخش‌هایی از محوطه تپه در تصرف اداره آب منطقه قرار گرفته اما طبق شنیده‌ها شهرداری فعالیت‌های‌اش را برای تراش محوطه و احداث آغاز کرده است.

سنگ‌نگاره‌های الیمایی در ایذه باز هم مورد تهدید عوامل مختلف قرار گرفته‌اند. درحال‌حاضر نقش‌برجسته شیوند و سنگ‌نوشته باجول که اتفاقا در محوطه بیرونی اداره میراث‌فرهنگی ایذه نگه‌داری می‌شود دچار شکستگی‌ و فرسایش جدی شده‌اند.

به‌گزارش CHN، شهرستان باستانی ایذه از دوره پارینه‌سنگی تا عصر حاضر آثار فراوانی را در خود جای داده است. نقش‌برجسته‌‌ها، سنگ‌نوشته‌ها، گوردخمه‌ها و بردگوری‌های همچون کول فرح، خنگ شهسوار،اژدر، یارعلی‌وند و کمالوند، اشکفت سلمان، نقش برجسته شیوند، نقش‌برجسته دخمه دره دز، نقش‌برجسته دخمه بردگوری جنگه نیز نمونه‌‌ای از این موارد به‌شمار می‌رود که این سابقه تاریخی را اثبات می‌کند.

«مجتبی گهستونی» سخنگو انجمن دوستداران میراث فرهنگی تاریانا خوزستان در اینباره به CHN می‌گوید: «باتوجه به‌واسطه حکمرانی الیماییان که از اقوام بومی خوزستان در دوران اشکانی بودند محوطه ها و آثار متعددی در ایذه به جای مانده که می توان به قلمرو وسیع آن‌ها در خوزستان پی برد.»

مجتبی گهستونی: ایذه شهری باستانی در بخش زاگرس چین خورده یا میانه زاگرس، مردم آن لر و بختیاری، به جای مانده از هزاره های پیش از میلاد مسیح از ویژگی های مختلفی برخوردار است؛ اسقرار و حاکمیت پادشاهان پارینه سنگی، ایلامی، هخامنشی و ایلیمایی در سرتاسر کوهستان و دشت ایذه، این شهر را در زمره مهم ترین شهرهای تاریخی با ده‌ها نقش برجسته و سنگ نوشته قرار داده است.

با توجه به اینکه ایذه دارای سه منظر جاذبه های تالابی، دشتی و کوهستانی است و در کمتر شهری از جهان این سه جاذبه با هم تلاقی می کنند اما وجود چنین پدیده ای در اکوتوریسم و ژئوتوریسم هم نقس قابل توجه ای می تواند داشته باشد.

با این حال برخورداری از ویژگی های تاریخی بود که در مقاطعی ایذه به عنوان محلی برای دوره عالی آموزش باستان‌شناسی از سوی مرکز وقت باستان‌شناسی کشور انتخاب شده بود تا گروهی از بهترین باستا‌ن‌شناسان امروز کشور که در آن زمان می‌خواستند در مرکز وقت باستان‌شناسی استخدام شوند در دهه ۱۹۷۰ با "هنری رایت" به ایذه بیایند و کاوش‌های باستان‌شناسی خود را انجام دادند.

نقش‌برجسته‌های کول فرح ایذه هیچگونه حریم مصوبی ندارد. این‌درحالی است که ترک‌های ناشی از بارندگی و تعرض به حریم منظری محوطه باعث شده کول فرح شرایط مناسبی را سپری نکند. هم‌اکنون بالغ بر 400 نقش برجسته در انتظار حریم مصوب هستند.

محوطه تاریخی کول فرح برخوردار از 400 نقش‌برجسته در ابعاد متفاوت است که هیچ حریم مصوب ندارد. این‌درحالی‌است که حفاظت از این محوطه تاریخی هم به‌درستی انجام نمی‌شود چراکه وظیفه حفاظت از این محوطه دوره ایلامی را پیرمرد زخمت کش و فهیمی به‌ عهده دارد که هم‌اکنون به‌دلیل کهولت سن حتی قادر به تکلم نیست. گفته‌ می‌شود کاوش‌های باستان‌شناسی این محوطه محدود به چند گمانه‌زنی آن هم در دهه 60 بوده است.

کول‌فرح یکی از سایت‌های تاریخی و بااهمیت ایذه به‌شمار می‌رود. بالغ بر 400 نقش‌برجسته در این محوطه وجود دارد که به‌دلیل نبود طرح حفاظتی شرایط مناسبی را سپری نمی‌کنند. عاملی که سبب شده هم اکنون تعداد بسیاری از سنگ‌نوشته‌ها دچار خوردگی و مزین به یادگاری، یادگاری‌نویسان شوند.

تاریخ ایرانی: «نصب مجسمه مرد شمی در شهر ایذه باعث سست شدن ایمان جوانان می‌شود.» ایمان اورک، عضو شورای شهر ایذه معتقد است شرایط فرهنگی ایذه باعث شده تا از نصب مجسمه مرد اشکانی یا‌‌ همان مرد شمی در میدان الیمای این شهر صرفنظر شود.

مجسمه مرد اشکانی که حدود یک سال و نیم قبل به دستور شهرداری با هزینه ۳۰۰ میلیون تومان ساخته شد، به دلیل مخالفت شخصیت‌های با نفوذ این شهر و به بهانه نامشخص بودن هویت واقعی این مجسمه در زیرزمینی مدفون شده است، البته تندیس اصلی مرد اشکانی پوشش آن به شیوه سوارکاران و دارای بالاپوش یقه هفت، کمربندی مزین به پلاک‌های فلزی و شلوار چرم با ارتفاع ۱۹۴ سانتیمتر و ۶۰ سانتیمتر پهنا است؛ این مجسمه مفرغی تو خالی است و درحال حاضر در موزه ایران باستان نگهداری می‌شود.

اورک، درباره این مجسمه به «تاریخ ایرانی» گفت: «گرایش به تفکرات غربی در بین جوانان ایذه شیوع پیدا کرده و نصب این مجسمه می‌تواند به گمراهی آنان یا گرایش به ادیان دیگر منجر شود.» به گفته او شورای شهر ایذه هنوز تصمیمی درباره این مجسمه نگرفته است.

صفحه‌ها